Orchidee verzorgen: water geven, standplaats en wat te doen na de bloei

Orchidee verzorgen: het belangrijkste op een rij

De vlinderorchidee groeit in de natuur als epifyt op bomen: haar dikke wortels klemmen zich vast aan de bast en nemen regen en vocht uit de lucht op. Daarom groeit ze in een pot in grove schors in plaats van in aarde, en kan ze niet tegen water dat blijft staan. Een bloeitak blijft vaak twee à drie maanden mooi; daarna neemt de plant een pauze.

Hoe geef je een orchidee water? Dompelen stap voor stap

• Kijk naar de wortels: zijn ze zilvergrijs, dan heeft de orchidee water nodig; zijn ze groen, dan zit er nog genoeg vocht in.
• Haal de kweekpot uit de sierpot en zet hem ongeveer tien minuten in een kom met water op kamertemperatuur, tot de schors zich heeft volgezogen.
• Haal hem eruit en laat hem goed uitlekken, bijvoorbeeld op een rooster of in de gootsteen.
• Zet hem pas terug in de sierpot als er niets meer uit druppelt – daar mag geen water in blijven staan.
• Laat geen water in de bladoksels en het hart van de plant lopen; water dat daar blijft staan, laat de plant rotten.

In de zomer is dat meestal eens per week nodig, in de winter om de tien à veertien dagen. In een warme, lichte kamer droogt de schors sneller op dan in een koele.

Orchideeën houden van zacht water. Kraanwater is in grote delen van Nederland en Vlaanderen middelhard tot hard, en de kalk zet zich af als een witte korst op schors en wortels. Regenwater uit de regenton of de regenput is ideaal. Je kunt ook water uit een waterfilterkan gebruiken of kraanwater half om half mengen met gedemineraliseerd water. Zacht water is overigens nog belangrijker voor een venusvliegenvanger.

Dompelen, gieten of ijsblokjes: wat werkt het best?

De ijsblokjesmethode is minder schadelijk dan vaak wordt gezegd. In een Amerikaans onderzoek van Ohio State University en de University of Georgia kregen 48 vlinderorchideeën in schors vier tot zes maanden lang elke week drie ijsblokjes of dezelfde hoeveelheid water op kamertemperatuur. De ijsblokjes beschadigden wortels en bladeren niet, en de bloemen bleven even lang mooi. Het nadeel zit in de vaste hoeveelheid: voor een gangbare vlinderorchidee in een gewone kamer is die genoeg, maar een grote plant in een warme, zonnige kamer droogt sneller uit.

Ons advies: dompel je orchidee als de wortels zilvergrijs zijn – dan geef je precies water wanneer de plant het nodig heeft en wordt alle schors nat. Gebruik je liever ijsblokjes, kijk dan toch elke week naar de kleur van de wortels en zorg dat er na het smelten geen water in de sierpot blijft staan. Bij elke methode is staand water de echte vijand, niet de temperatuur van het water.

De beste standplaats voor een orchidee

Omdat de vlinderorchidee niet giftig is en ’s nachts niet stoort, hoort ze bij de populairste planten voor de slaapkamer. In een lichte badkamer voelt ze zich door de vochtige lucht ook thuis – meer soorten voor die plek vind je bij de planten voor de badkamer. Zet haar tijdens de bloei niet op een andere plek, niet in de tocht en niet naast de fruitschaal: rijpend fruit geeft ethyleen af, en daardoor kunnen knoppen en bloemen vallen.

Een sierpot voor je orchidee: kweekpot en sierpot combineren

Een vlinderorchidee groeit het best in een doorzichtige plastic kweekpot met gaatjes. Door de wand zie je of de wortels groen of zilvergrijs zijn, en dat is het grootste voordeel: je weet precies wanneer ze water nodig heeft. De wortels bevatten wel bladgroen, maar de plant groeit en bloeit ook goed als de kweekpot in een sierpot staat – zolang je hem er geregeld uit tilt om te kijken. Zo’n sierpot van steengoed oogt mooi en geeft een orchidee met hoge bloeitakken houvast. Onze sierpotten zijn vanbinnen geglazuurd en hebben geen afvoergat. Dat is handig, want er drupt niets op de vensterbank, maar het vraagt wel om één regel:

• In de sierpot mag geen water blijven staan. Laat de kweekpot na het dompelen helemaal uitlekken.
• Een laagje hydrokorrels (in Vlaanderen vaak argex genoemd) van 2–3 cm in de sierpot tilt de kweekpot op als er toch wat nadruppelt, en brengt een kleine pot op de goede hoogte.
• Meet de bovenrand van je kweekpot voor je een sierpot kiest: hij moet er met wat speling in passen, zodat je hem makkelijk uittilt om te dompelen.

Wat doe je met een orchidee na de bloei?

Na de bloei neemt de vlinderorchidee meestal een pauze van een paar maanden. Geef dan iets minder vaak water en een paar weken geen voeding. Nieuwe bladeren en verse, groene worteltopjes laten zien dat de plant energie verzamelt. Gooi een uitgebloeide orchidee dus niet weg: met wat geduld bloeit ze opnieuw, vaak jarenlang.

Zo bloeit je orchidee opnieuw

• veel licht, maar geen felle zon – een te donkere plek is de belangrijkste reden dat er geen nieuwe bloeitak komt
• geen tropische warmte: volgens onderzoek van Michigan State University bepaalt de dagtemperatuur, niet de nachttemperatuur, of een vlinderorchidee een nieuwe tak maakt. Is het overdag een paar weken lang niet warmer dan ongeveer 25 °C, dan komt die er meestal vanzelf; bij een dagtemperatuur van 29 °C bleef hij in het onderzoek uit, ook als het ’s nachts koeler was
• in een gewone Nederlandse of Belgische woonkamer is het in de herfst koel genoeg; staat je orchidee op een warme, zonnige vensterbank, zet haar dan een paar weken op een lichte, koelere plek, bijvoorbeeld in de slaapkamer
• tijdens de groei regelmatig orchideeënvoeding geven in een lage dosering
• niet verpotten terwijl er een nieuwe bloeitak groeit
• geduld hebben: van een nieuwe tak tot de eerste open bloem duurt vaak twee à drie maanden

Orchidee verpotten stap voor stap

• Verpot om de twee à drie jaar na de bloei, het liefst in het voorjaar – of eerder als de schors uit elkaar valt en muf ruikt.
• Haal de plant uit de pot en schud de oude schors voorzichtig tussen de wortels uit.
• Knip zachte, bruine en holle wortels weg met een schone schaar; gezonde wortels zijn stevig en vol.
• Zet de orchidee in een even grote of iets grotere doorzichtige kweekpot en vul aan met verse orchideeënschors; door zachtjes op de pot te tikken, zakt de schors tussen de wortels.
• Dompel pas na drie tot vijf dagen weer, zodat de snijwondjes kunnen opdrogen.

Luchtwortels die uit de pot groeien, horen bij de plant – knip alleen ingedroogde of rotte wortels weg. De basis van het verpotten lees je in plant verpotten stap voor stap.

Knoppen vallen af, gele bladeren: veelvoorkomende problemen

Niet alleen de vlinderorchidee: andere orchideeën

Een orchidee cadeau geven

Een bloeiende orchidee is een van de populairste plantencadeaus, bijvoorbeeld voor Moederdag op de tweede zondag van mei (in Antwerpen traditioneel op 15 augustus), voor een verjaardag of een nieuwe woning. Geef haar in de doorzichtige kweekpot in een passende sierpot en schrijf de dompelregel op een kaartje: dompelen als de wortels zilvergrijs zijn, goed laten uitlekken en geen water in de sierpot laten staan. Planten verkopen we niet, wel de sierpot; op verzoek pakken we hem gratis in, in een doos van gerecycled papier met een kaartje dat we met de hand voor je schrijven. Meer ideeën vind je in Moederdag cadeau: ideeën en bloemen voor je moeder.

Veelgestelde vragen