Planten verpotten stap voor stap – en wat doe je met een pot zonder gat?

Wanneer moet je een plant verpotten?

De beste tijd is het voorjaar, van maart tot en met mei, als de dagen lengen en planten nieuwe scheuten maken. De wortels groeien dan snel de verse grond in. Noodgevallen zoals rottende wortels pak je meteen aan, in welk seizoen ook.

Hoe vaak je verpot, hangt af van de groei: snelgroeiende groene planten zoals een jonge monstera elk jaar, langzame groeiers zoals zamioculcas en vrouwentong om de twee à drie jaar, cactussen en vetplanten maar eens in de paar jaar. Verpot geen planten die in bloei staan, geen zieke of door plagen aangetaste planten (behalve om ze te redden) en geen pas gekochte planten die gezond ogen: geef die eerst twee à drie weken om aan hun nieuwe plek te wennen.

Welke potmaat kies je bij het verpotten?

• De nieuwe pot is ongeveer 20% breder dan de oude: bij kleine planten 2–4 cm, bij grote 4–6 cm.
• Een veel te grote pot is een veelgemaakte fout: grond waar de wortels niet bij komen, blijft lang nat, en dan gaan de wortels rotten.
• Elke pot waar grond in zit, heeft een gat in de bodem nodig. Een pot zonder gat gebruik je als sierpot (verderop lees je hoe).
• Ondiep wortelende planten zoals vetplanten groeien goed in lage, brede schalen, diep wortelende planten zoals palmen en strelitzia’s in hoge potten.
• Hoge, kopzware planten hebben een zware pot nodig. Keramiek geeft meer stabiliteit dan kunststof.

Ook het materiaal speelt mee. Geglazuurde keramiek neemt geen water op, is makkelijk schoon te maken en laat niets door naar de vensterbank. Ongeglazuurd terracotta is poreus: een deel van het water verdampt via de wand, zodat de grond sneller droogt. Dat is goed voor vetplanten en mediterrane kruiden – meer daarover in vetplanten verzorgen. Zet een nieuwe terracotta pot voor het planten een paar uur in water, anders trekt hij meteen het vocht uit de verse grond.

Planten verpotten: het stappenplan

• Geef de plant de dag ervoor water, dan komt de kluit makkelijker los. Bij vetplanten en zamioculcas is een droge kluit juist beter.
• Leg klaar: een nieuwe pot met gat, een potscherf, een koffiefilter of een stukje worteldoek voor het gat, wat hydrokorrels (in Vlaanderen vaak argex genoemd), verse grond die bij de plant past, een schone schaar of een mes en handschoenen – bij planten met irriterend sap, zoals zamioculcas, anthurium en ficus, zeker.
• Leg de scherf, het koffiefilter of het worteldoek over het gat en doe een dun laagje hydrokorrels en daarop wat grond in de nieuwe pot.
• Haal de plant uit de oude pot: houd hem bij de voet van de stengel vast en draai de pot om. Zit hij vast, ga dan met een mes langs de binnenkant van de pot; een plastic pot kun je ook openknippen.
• Maak de wortels voorzichtig los met je vingers en schud oude, uitgeputte grond eraf. Wortels die in rondjes langs de buitenkant van de kluit groeien, trek je wat uit elkaar.
• Controleer de wortels: gezonde wortels zijn stevig en licht van kleur, rottende zijn bruin en zacht en ruiken muf. Knip die terug tot in het gezonde weefsel.
• Zet de plant in het midden van de nieuwe pot, even diep als eerst.
• Vul rondom aan met grond, druk licht aan en tik de pot een paar keer op het werkblad, zodat er geen holtes blijven.
• Laat bovenaan 1–2 cm gietrand vrij, zodat het water niet over de rand loopt.
• Geef matig water, zodat de grond zich om de wortels sluit. Vetplanten, cactussen en zamioculcas geef je pas na een paar dagen tot een week water.

Goed om te weten: in een pot met gat is een dikke drainagelaag niet nodig. Een dun laagje voorkomt dat grond het gat verstopt; meer neemt de wortels alleen ruimte af. Belangrijker is luchtige grond waar het water goed doorheen zakt.

De juiste potgrond per plant

Turfvrije potgrond is er inmiddels voor bijna elke plantengroep. Die droogt aan de oppervlakte vaak sneller op, dus doe vóór het water geven de vingerproef. Hoe je een orchidee in schors verpot, lees je in orchidee verzorgen; welke grond een gardenia nodig heeft, lees je in het artikel over die plant.

Na het verpotten: zo slaat de plant goed aan

• Zet de plant een à twee weken op een lichte plek zonder felle zon.
• Geef pas na vier tot zes weken voeding: verse potgrond bevat al voeding, en de wortels moeten eerst herstellen.
• Geef voorzichtig water, en pas weer als de bovenkant van de grond droog is. In meer grond blijft het water langer staan.
• Een of twee hangende of afvallende bladeren zijn een normale reactie op de stress van het verpotten; meestal zie je na een paar weken nieuwe groei.

Pot zonder gat: wat doe je ermee?

In een pot zonder gat kan overtollig water nergens heen. Het verzamelt zich op de bodem, de wortels staan in het nat, krijgen geen lucht en gaan rotten – vaak terwijl de grond bovenin nog droog lijkt. Plant daarom niet direct in een pot zonder gat, maar gebruik hem als sierpot (ook wel overpot of cachepot genoemd): de plant blijft in een kweekpot met gaten, ook wel binnenpot genoemd, die in de sierpot staat.

Wil je toch direct planten, bijvoorbeeld een schaal met vetplanten, vul dan minstens een kwart van de hoogte met hydrokorrels of grind, kies planten die tegen droogte kunnen en geef alleen kleine hoeveelheden water. Potten zoals onze keramische sierpotten zijn juist gemaakt voor de andere manier: vanbinnen geglazuurd, zonder gat, voor de plant in zijn kweekpot.

Een sierpot goed gebruiken: maat, hoogte en water geven

• Meet de kweekpot aan de bovenrand. De sierpot is vanbinnen 1–3 cm wijder, zodat je de kweekpot er makkelijk uit tilt.
• Is de sierpot dieper dan de kweekpot, til de plant dan op met een laag hydrokorrels of een omgekeerd schoteltje, tot de rand van de kweekpot net onder de rand van de sierpot verdwijnt.
• Kleine planten geef je het makkelijkst water boven de gootsteen; laat ze uitlekken en zet ze terug. Grote planten geef je water in de sierpot, en na 15–30 minuten giet je het water weg dat zich op de bodem heeft verzameld.
• Controleer bij zware potten met een houten stokje langs de rand of er water op de bodem staat.

Ook onze grote plantenpotten hebben geen gat en gebruik je met een kweekpot. Voor planten die je direct wilt oppotten, zijn er bloempotten met gat en schotel.

Kun je een gat boren in een keramische pot?

Technisch kan het, maar het is riskant. Je hebt een diamantboor of tegelboor nodig, boort zonder klopfunctie op een laag toerental met weinig druk en koelt de plek voortdurend met water. Een stukje schilderstape voorkomt dat de boor op het gladde glazuur wegglijdt. Toch kan juist dicht gebakken, geglazuurd steengoed daarbij barsten. Bij een sierpot die toch al voor een kweekpot bedoeld is, loont dat risico niet: gebruik hem zoals hij bedoeld is.

Grote kuipplanten: grond verversen in plaats van verpotten

Vanaf een bepaalde grootte kun je een plant nauwelijks nog verpotten. Dan is het genoeg om elk voorjaar de bovenste 3–5 cm grond voorzichtig weg te halen en te vervangen door verse. Zo krijgt de plant nieuwe voeding zonder dat je de zware kluit hoeft te verplaatsen. Trek daarbij zo min mogelijk wortels mee.

Oude potgrond en kapotte potten weggooien

Oude potgrond kan op de composthoop, of je werkt hem door de tuinaarde. Of hij in de gft-container mag, verschilt per gemeente; kijk op de afvalkalender of in de afvalapp van je gemeente. Grond van zieke of door plagen aangetaste planten hoort bij het restafval. Gebruikte keramische potten was je uit met heet water en een borstel; kalkranden los je op met azijnwater of citroenzuur. Een kapotte keramische pot hoort niet in de glasbak: in Nederland gaat hij bij het restafval en grotere hoeveelheden naar de milieustraat, in België gelden per gemeente eigen regels en kun je vaak terecht in het recyclagepark. Meer daarover lees je in keramiek weggooien; een pot met een schone breuk kun je soms ook lijmen.

Veelgestelde vragen