Scandinavische keramiek: geschiedenis, ontwerpers en een Scandinavische tafel

Waar komt de Scandinavische stijl vandaan?

In Zweden en Finland groeide vanaf de jaren tien van de vorige eeuw het idee om kunstenaars in de fabrieken te halen. Servies voor elke dag moest mooi en praktisch zijn, en betaalbaar voor veel mensen, niet alleen voor rijke huishoudens. Gustavsberg nam in 1917 de schilder Wilhelm Kåge aan als artistiek leider. Zijn stapelbare servies Praktika uit 1933, bedoeld voor arbeidersgezinnen, verkocht slecht omdat de klanten versiering verwachtten. Toch wees het de weg naar de stijl die na de Tweede Wereldoorlog opgang maakte.

De internationale doorbraak kwam in de jaren vijftig. Op de Triënnale van Milaan van 1951 vielen Finse ontwerpers volop in de prijzen. Sindsdien staat ‘Scandinavian design’ voor een houding waarin gebruik, materiaal en vorm belangrijker zijn dan decoratie.

De belangrijkste fabrieken en ontwerpers

Bijzonder invloedrijk was Kaj Franck, vanaf midden jaren veertig ontwerper en al snel hoofdontwerper bij Arabia. In zijn servies Kilta, ontworpen vanaf 1948 en in 1953 op de markt gekomen, bracht hij het tafelgoed terug tot een paar grondvormen – cirkel, vierkant en kegel – in een handvol kleuren. In plaats van een compleet servies in één decor kon je losse stukken kopen, die je vrij combineerde en voor meerdere doelen gebruikte: nu vanzelfsprekend, toen nieuw. Later werkte Franck Kilta om tot de serie Teema, die nog altijd wordt gemaakt. Arabia, Rörstrand en Royal Copenhagen horen inmiddels bij het Finse concern Fiskars.

Kenmerken van Scandinavische keramiek

• eenvoudige, geometrische of zacht afgeronde vormen zonder overbodige details
• matte tot zijdematte glazuren in wit, grijs, zand, groen en blauw, met hier en daar een krachtig accent
• functie gaat voor decoratie: stapelbaar, makkelijk schoon te maken en voor meerdere dingen te gebruiken
• combineren in plaats van een compleet servies: borden, kommen en mokken in verwante kleuren
• natuurlijke materialen die elkaar versterken: steengoed, licht hout, linnen en glas
• een lange levensduur: servies dat je tientallen jaren kunt aanvullen

Kleuren in Scandinavische stijl

Kies één palet als basis en voeg een paar accenten toe. Borden in twee of drie kleuren uit hetzelfde palet passen bij elkaar, ook als ze geen set vormen. Alle glazuren met voorbeelden vind je bij de collecties.

Hygge, lagom en fika aan tafel

Het Deense hygge komt dicht bij wat Nederlanders en Vlamingen gezellig noemen: kaarslicht, warme kleuren en samen eten zonder haast. Het Zweedse lagom betekent ‘precies genoeg’: zoveel als nodig is, zonder overdaad. Aan tafel wil dat zeggen: een paar goede, duurzame stukken in plaats van een kast vol toevallige serviezen, en keramiek die je elke dag gebruikt en niet alleen met de feestdagen. Daarbij hoort de Zweedse fika: koffie uit een eenvoudige mok met een kaneelbroodje op een klein bordje – de Scandinavische versie van koffie met een koekje.

Een tafel in Scandinavische stijl dekken

• een linnen tafelkleed of placemats in natuurtinten, of gewoon het kale houten blad
• borden in twee of drie rustige kleuren die goed samengaan, in plaats van één decor
• eenvoudige glazen en serveerplanken van licht hout
• een of meer kaarsen in sobere kandelaars, in de winter ook overdag
• een paar takken of grassen in een kleine vaas in plaats van een groot boeket
• brood, boter en beleg elk in een eigen schaaltje of potje op tafel: het ontbijt als klein buffet

Hoe je stukken in verschillende kleuren en uit verschillende series met een gerust hart combineert, lees je in servies combineren. De klassieke plaats van glazen en bestek vind je bij de tafel dekken.

Scandinavisch wonen: botervloot, theepot en kandelaar

De Scandinavische stijl houdt niet op bij het bord. Vooral stukken die gewoon mogen blijven staan omdat ze mooi zijn, passen erbij:

• een keramische botervloot met deksel die op de ontbijttafel blijft staan, zoals de botervloot met deksel in Melkwit of Saliegroen
• een theepot in een rustig glazuur, bijvoorbeeld de theepot van 800 ml met filter voor vier koppen thee
• kandelaars voor dinerkaarsen en waxinelichtjes die hygge op tafel en in de vensterbank brengen – kijk bij de keramische kandelaars
• een eenvoudige vaas voor takken, grassen of een paar tulpen

Meer ideeën per kamer vind je in keramiek in je interieur.

Vintage Scandinavische keramiek herkennen

Originelen uit de jaren vijftig tot zeventig van Arabia, Gustavsberg of Rörstrand zijn gewild bij verzamelaars en brengen op Marktplaats, 2dehands en bij vintagezaken soms flinke bedragen op. Ook in de kringloopwinkel duikt af en toe een vondst op. Kijk eerst naar het merkteken op de bodem:

• Arabia: de naam ‘Arabia’ met ‘Finland’, afhankelijk van de periode met een kroon
• Gustavsberg: een anker, vaak met de naam van de serie
• Rörstrand: drie kronen
• Royal Copenhagen: drie golflijnen, voor de drie Deense zeestraten
• Bing & Grøndahl: drie torens

Controleer voor je koopt de rand en de voet op schilfers, het glazuur op haarscheurtjes en het decor op slijtage. Oudere stukken met opglazuurdecor of een gouden rand was je beter met de hand. Hoe je merktekens dateert, lees je in merktekens op porselein.

Vintage of nieuw: servies voor elke dag

Voor dagelijks gebruik past hedendaagse keramiek in Scandinavische geest: heldere vormen, rustige glazuren en stevig steengoed dat in de vaatwasser en de magnetron mag. Onze glazuren Melkwit, Saliegroen, Nevelgrijs en Zandmat passen bij elkaar en bij Scandinavische klassiekers – van het dinerbord van 27 cm tot de serviesset voor 4 personen in Melkwit of Saliegroen.

Veelgestelde vragen