Strelitzia (paradijs­vogel­bloem) verzorgen en laten bloeien

Strelitzia verzorging in het kort

De strelitzia komt uit Zuid-Afrika en is in de verte familie van de banaan: beide horen bij de orde van de gemberachtigen. De naam eert koningin Charlotte, een prinses uit het huis Mecklenburg-Strelitz die met de Britse koning George III trouwde – vandaar ook ‘reginae’: ‘van de koningin’. Als kamerplant zie je twee soorten: de Strelitzia reginae met de bekende oranje-blauwe bloemen die op een vogelkop lijken, en de veel grotere Strelitzia nicolai. Je verzorgt ze op dezelfde manier.

Strelitzia reginae of nicolai: wat is het verschil?

Wil je vooral bloemen, kies dan de Strelitzia reginae. De Strelitzia nicolai is een grote bladplant, net als de monstera: hij maakt indruk met zijn bladeren en heeft vooral licht en ruimte nodig.

Standplaats: zo licht mogelijk

Licht is bij de strelitzia de belangrijkste factor voor groei en bloei: onder invloed van licht maakt de plant nieuwe bloemknoppen. Een plek vlak bij een raam op het zuiden of westen is ideaal; een raam op het oosten volstaat meestal ook. Een pas gekochte plant laat je eerst een paar weken wennen op een lichte plek zonder felle zon. Daarna kan hij goed tegen direct zonlicht; alleen midden op de dag kunnen achter glas in de zomer lichte, droge brandvlekken ontstaan. Een dunne vitrage of een halve meter afstand tot het raam is dan genoeg.

• Draai de pot regelmatig een kwartslag, zodat de plant van alle kanten licht krijgt en niet scheef naar het raam toe groeit.
• In de zomer mag de strelitzia naar buiten, op het balkon of terras, na de IJsheiligen, half mei. Zet hem de eerste een à twee weken in de halfschaduw, daarna zonnig en beschut: wind scheurt de grote bladeren aan flarden.
• Haal hem in september weer binnen, zodra de nachten onder ongeveer 10 °C zakken. Een strelitzia overleeft geen vorst.
• In de winter staat hij licht en koel, maar niet pal naast de radiator: droge warme lucht geeft bruine bladranden.

Strelitzia water geven: schema voor het hele jaar

De strelitzia heeft dikke, vlezige wortels die water opslaan. In de groeiperiode heeft hij veel water nodig, maar water dat in de pot blijft staan, verdraagt hij niet: de wortels rotten dan snel.

• Deze hoeveelheden gelden voor een zonnige plek. Staat de plant minder licht, geef dan minder of minder vaak water.
• Doe de vingerproef: voelt de grond op 2–3 cm diepte droog aan, dan geef je water.
• Gebruik water op kamertemperatuur. Heb je erg kalkrijk kraanwater, meng het dan met regenwater.
• Giet water dat na een kwartier nog in de schotel of sierpot staat altijd weg.
• Gele bladeren en een muffe geur van de grond wijzen op te veel water: controleer dan meteen de wortels.

Voeding: van maart tot en met augustus

Geef in de groeiperiode, van maart tot en met augustus, om de twee weken vloeibare plantenvoeding; gewone voeding voor kamerplanten volstaat, en een voeding voor bloeiende planten met relatief veel fosfor en kalium helpt de bloei. Veel stikstof geeft vooral blad. Vanaf september stop je met voeden, en tijdens de winterrust krijgt de strelitzia geen voeding. Na het verpotten wacht je vier tot zes weken, want verse potgrond bevat al voeding.

Waarom bloeit mijn strelitzia niet?

Blijven de bloemen bij een Strelitzia reginae uit, dan is het bijna altijd een van deze redenen:

• Hij is te jong: strelitzia’s bloeien meestal pas als ze drie tot vijf jaar oud zijn, soms nog later.
• De winterrust ontbreekt: zonder koele, drogere maanden maakt hij nauwelijks bloemknoppen.
• Hij staat te donker: in een hoek van de kamer maakt hij alleen blad.
• De pot is te groot: een strelitzia bloeit beter als de wortels de pot vullen.
• Hij is net verpot of gedeeld: daarna blijft de bloei vaak een à twee jaar uit.
• Hij krijgt te veel stikstof: bladvoeding in plaats van voeding voor bloeiende planten.

Zo geef je hem een winterrust: vanaf september geef je geen voeding meer en geleidelijk minder water. Van november tot en met februari staat de plant licht en koel bij 10–15 °C – bijvoorbeeld in een onverwarmde slaapkamer, een lichte trappenhal of een serre waar het niet vriest – en krijgt hij weinig water. Vanaf maart zet je hem weer warmer, geef je regelmatig water en voeding, en zet je hem op de lichtste plek in huis. De knoppen verschijnen vaak in het voorjaar. Uit één bloemschede komen na elkaar meerdere bloemen tevoorschijn, zodat een bloeiwijze wekenlang mooi blijft. Een uitgebloeide bloem knip je af een paar centimeter boven de plek waar de bloemsteel uit het blad komt.

De juiste pot: zwaar, eerder krap, met afvoer

Strelitzia’s zijn kopzwaar en hun grote bladeren vangen wind als een zeil. Een zware pot van steengoed staat stabieler dan kunststof, zeker bij planten van meer dan een meter. Belangrijker dan de maat is dat het water weg kan:

• In een pot met gat leg je een potscherf over het gat, dan een laag hydrokorrels (in Vlaanderen vaak argex genoemd) van 2–3 cm en daarop de potgrond. De schotel leeg je na het water geven.
• Kwekers raden vaak aan om de strelitzia in zijn zwarte kweekpot met gaten te laten staan en die in een sierpot te zetten. Kijk na het water geven op de bodem van de sierpot en laat daar nooit water staan.
• Gaat de plant in de zomer naar buiten, neem hem dan in zijn kweekpot mee en laat de keramische sierpot binnen of onder een afdak staan: een pot zonder gat loopt bij een regenbui snel vol.

Onze grote plantenpotten werken als sierpot: vanbinnen geglazuurd, zonder gat, voor de plant in zijn kweekpot. Ze zijn bedoeld voor binnen en voor beschutte, overdekte plekken; we beloven bewust niet dat ze tegen vorst kunnen. Haal ze binnen voor de eerste nachtvorst: natte potgrond zet bij bevriezen uit en kan keramiek laten barsten. Hoe je planten en potten de winter door helpt, lees je in planten overwinteren en potten in de winter.

Strelitzia verpotten en stekken

Verpot in het voorjaar, ongeveer om de twee tot vier jaar – als de wortels de pot helemaal vullen, boven de grond uitkomen of de plastic pot vervormen. De nieuwe pot is maar 3–5 cm breder; in een veel grotere pot steekt de strelitzia zijn energie eerst in wortels in plaats van in bloemen. De vlezige wortels breken makkelijk: maak de kluit voorzichtig los en til een grote plant met z’n tweeën. De basisregels voor elke plant lees je in plant verpotten stap voor stap.

• Delen: grote planten deel je bij het verpotten met een scherp mes. Elk deel heeft eigen wortels en minstens drie scheuten nodig. Bestuif de snijvlakken met houtskoolpoeder en geef de eerste week maar weinig water.
• Zijscheuten: scheuten met eigen wortels haal je los van de moederplant en pot je apart op in kleine potten.
• Zaaien: week de zaden 48 uur in lauw water en zaai ze ongeveer 1–2 cm diep in zaaigrond, warm en gelijkmatig vochtig. Kiemen duurt weken tot maanden, de eerste bloei een aantal jaren.

Gele, bruine en ingescheurde bladeren

Ingescheurde bladeren zijn geen ziekte. In Zuid-Afrika scheurt de wind de bladschijven van de strelitzia voortdurend in, vooral de enorme bladeren van de Strelitzia nicolai. Knip alleen bladeren af die sterk gerafeld of verdroogd zijn, net boven de grond.

Is de strelitzia giftig?

De strelitzia geldt als licht giftig. De Amerikaanse dierenbeschermingsorganisatie ASPCA noemt de Strelitzia reginae giftig voor katten, honden en paarden: vooral de zaden en vruchten kunnen misselijkheid, braken en sufheid veroorzaken. Ook bij kinderen irriteren opgegeten plantendelen maag en darmen. Zet de plant buiten bereik van huisdieren en kleine kinderen en ruim gevallen bloemdelen en zaden op. Heeft een kind van de plant gegeten, bel dan in Nederland de huisarts of de huisartsenpost en in België het Antigifcentrum (070 245 245); bij ernstige klachten bel je 112. Met een huisdier ga je naar de dierenarts.

Strelitzia als snijbloem in de vaas

Een gesneden strelitzia blijft in vers water vaak twee weken of langer mooi. Snijd de stelen schuin af, ververs het water om de twee à drie dagen en kies een hoge, zware vaas, want de bloemhoofden zijn kopzwaar. Is de eerste bloem uitgebloeid, dan kun je de volgende vaak voorzichtig met je vinger uit de bloemschede omhoog werken. Een passende vaas vind je bij onze keramische vazen; welke vorm bij welke bloemen past, lees je in vaas kiezen.

Veelgestelde vragen