Monstera (gatenplant) verzorgen: water, mosstok en veelvoorkomende problemen

Monstera verzorgen in het kort

De Monstera deliciosa, in het Nederlands gatenplant, komt uit de tropische regenwouden van Midden-Amerika. Daar klimt hij met zijn luchtwortels tegen boomstammen omhoog. In huis wordt hij meestal 1,5–3 meter hoog, en de bladeren van oudere planten worden 50 cm breed of meer. De typische insnijdingen en gaten krijgt een monstera pas als hij ouder is en genoeg licht krijgt. De soortnaam deliciosa slaat op de vruchten, die in de tropen rijp worden gegeten; in huis maakt hij ze vrijwel nooit.

Standplaats: waarom heeft mijn monstera geen gaten?

Een monstera groeit het best op 1–2 meter van een raam op het oosten of westen, of wat verder van een raam op het zuiden. Te weinig licht is de belangrijkste reden voor kleine bladeren zonder insnijdingen: de plant spaart energie en maakt kleinere, gave bladeren aan lange stelen. Jonge planten hebben sowieso hartvormige bladeren zonder gaten – dat verandert pas als ze ouder worden. Felle middagzon verbrandt de bladeren juist; daar komen lichte, droge vlekken van.

Tocht, een radiator vlak naast de pot en vaak verhuizen kan hij slecht hebben; na een verhuizing laat hij vaak een of twee oudere bladeren vallen. Net als bij de ficus lyrata geldt dus: zoek een goede plek en laat hem daar staan. Een lichte badkamer met raam vindt hij fijn vanwege de vochtige lucht – meer soorten voor die plek vind je bij de planten voor de badkamer.

Monstera water geven: schema voor zomer en winter

• geef flink water, tot het uit de afvoergaten loopt, en leeg na een kwartier de schotel of de sierpot
• gebruik water op kamertemperatuur; kraanwater is prima, maar besproei de bladeren bij hard water liever met regenwater, anders blijven er kalkvlekken achter
• compenseer droge lucht van de verwarming met een luchtbevochtiger, een schaal met water in de buurt of besproeien – anders worden de bladpunten bruin
• veeg de bladeren om de paar weken af met een vochtige doek; bladglansspray is niet nodig

Dit zijn richtwaarden: grote planten in grote potten hebben minder vaak water nodig dan kleine, en in een warme woonkamer droogt de aarde sneller op dan in een koele gang. Staat de pot op vloerverwarming, dan droogt de kluit ook sneller uit. Het betrouwbaarst is de vingertest – of een houten stokje dat je tot op de bodem van de pot in de aarde steekt.

Mosstok en luchtwortels

In de natuur klimt een monstera; in een pot heeft hij vanaf ongeveer 60–80 cm hoogte steun nodig, anders zakken de stengels opzij. Een mosstok of kokosstok werkt het best. Houd een mosstok vochtig, dan groeien de luchtwortels erin, staat de plant steviger en maakt hij vaak grotere bladeren. Bind de stengels losjes vast met zacht plantenbindband, niet met ijzerdraad. Zet de stok het liefst bij het verpotten in de pot, voordat je de aarde aanvult – zo beschadig je geen wortels.

Luchtwortels hoeven er niet af. Lange wortels leid je naar de aarde of naar de mosstok. Zitten er een paar in de weg, knip ze dan af met een schoon mes; dat kan de plant geen kwaad. Draag daarbij handschoenen, want het plantensap kan je huid irriteren.

De juiste pot voor een monstera

• afvoer is verplicht: een pot met afvoergat en schotel, of een kweekpot met gaatjes in een sierpot
• maar 2–4 cm groter dan de vorige pot – in te veel aarde blijft onderin vocht staan
• zwaar en stabiel: een grote monstera aan een mosstok is kopzwaar
• 2–3 cm hydrokorrels (in Vlaanderen vaak argex genoemd) op de bodem van de sierpot, zodat de kweekpot niet in het water staat

Onze grote plantenpotten van steengoed en sierpotten zijn vanbinnen geglazuurd en hebben geen afvoergat. De monstera blijft daarin in zijn plastic kweekpot: doe hydrokorrels op de bodem, zet de kweekpot erop en kijk een kwartier na het water geven of er onderin water staat. Grote planten krijg je er moeilijk uit – geef dan liever kleinere porties water en controleer met een houten stokje of er op de bodem water blijft staan. Meet voor je een pot kiest of de bovenrand van je kweekpot er met wat speling in past.

Potgrond, voeding en verpotten

Een monstera houdt van losse, luchtige grond die water vasthoudt en toch snel opdroogt: potgrond voor groene planten, gemengd met schors en perliet, ongeveer in de verhouding 2:1:1. Kant-en-klare aroïdengrond doet hetzelfde. Geef van maart tot en met september om de twee à vier weken voeding voor groene planten en in de winter niets.

Jonge planten verpot je om de een à twee jaar in het voorjaar, grote, oude planten om de drie à vier jaar; daartussen is het genoeg om de bovenste centimeters aarde te vervangen. Het is tijd als er wortels uit het afvoergat groeien of als de plant zichzelf omhoog uit de pot drukt.

• Geef een dag van tevoren water, zodat de kluit makkelijk uit de pot glijdt.
• Haal de plant eruit, schud aan de buitenkant de vastgekoekte aarde los en knip bruine, papperige wortels weg.
• Doe wat verse aarde in de nieuwe pot – bij een pot met afvoergat eerst een potscherf over het gat – en zet de plant even diep als eerst.
• Zet de mosstok in de pot voordat je de aarde aanvult.
• Vul aan met aarde, druk die licht aan en geef water.
• Geef de eerste vier tot zes weken geen voeding: verse potgrond bevat al voeding.

Waar je op let bij potten met en zonder afvoergat, lees je in plant verpotten stap voor stap.

Monstera stekken: altijd met een knoop

Een monstera vermeerder je met stekken. Het draait om de knoop: de verdikking op de stengel waar een blad en een luchtwortel uit groeien. Een stek heeft minstens één knoop nodig, het liefst met een luchtwortel en een blad. Een los blad zonder knoop maakt wel wortels, maar nooit een nieuwe scheut.

• snijd met een schoon, scherp mes een paar centimeter onder een knoop
• zet de stek in een glas water en ververs het water om de paar dagen – of zet hem meteen in vochtige, luchtige aarde
• houd hem licht en warm, het liefst bij 20–25 °C
• na twee à vier weken verschijnen er wortels; zijn die een paar centimeter lang, dan gaat de stek in de aarde

Een geworteld stekje in een kweekpotje met een kleine sierpot eromheen is een leuk cadeautje voor vrienden die zelf met planten willen beginnen.

De monstera in de winter

Van november tot februari krijgt een monstera in Nederland en België weinig licht, terwijl de lucht in huis droog is. Zo help je hem de donkere maanden door:

• zet hem niet kouder dan 15 °C en niet op een koude vensterbank
• schuif hem dichter naar het raam, omdat het licht schaars is
• geef maar om de twee à drie weken water en geen voeding
• verhoog de luchtvochtigheid: in droge lucht van de verwarming vermeerderen spint en trips zich bijzonder snel

Soorten monstera

Gele bladeren, bruine randen, geen gaten: veelvoorkomende problemen

Is een monstera giftig?

Ja. Bladeren en stelen bevatten calciumoxalaatkristallen die mond en keel irriteren als een dier erop kauwt. Katten en honden gaan dan kwijlen, braken of krijgen slikklachten; de Amerikaanse dierenbeschermingsorganisatie ASPCA noemt de monstera giftig. Zet hem ook buiten bereik van kleine kinderen. Heeft een kind van de plant gegeten, bel dan in Nederland de huisarts of de huisartsenpost en in België het Antigifcentrum (070 245 245); bij ernstige klachten bel je 112. Met een huisdier ga je naar de dierenarts. Zoek je een grote kamerplant die niet giftig is, kijk dan naar de pachira.

Veelgestelde vragen