Ficus lyrata (vioolbladplant) verzorgen: zo voorkom je bladval

Ficus lyrata verzorgen in het kort

De ficus lyrata komt uit de tropische regenwouden van West-Afrika, waar hij uitgroeit tot een flinke boom. In huis wordt hij meestal 1,5–2,5 meter hoog. Zijn leerachtige bladeren met duidelijke nerven worden 30–40 cm lang en hebben de vorm van de klankkast van een viool – vandaar de naam vioolbladplant. In de winkel heet hij ook wel tabaksplant. Hij groeit langzaam, maar kan met de juiste verzorging jarenlang op dezelfde plek staan.

Standplaats: zoek een lichte plek – en laat hem daar staan

Een ficus lyrata heeft veel licht nodig: direct bij een raam op het oosten of westen, of een à twee meter van een raam op het zuiden. In een donkere hoek groeit hij nauwelijks, verliest hij zijn onderste bladeren en wordt hij van onderen kaal. De belangrijkste regel: heb je een goede plek gevonden, verhuis hem dan niet meer. Op elke verandering in licht en temperatuur reageert hij met bladval. Vermijd een plek naast de balkon- of tuindeur, waar het in de winter koud tocht, een raam dat vaak op de kiepstand staat en de plek vlak bij de radiator.

Draai de pot eens per maand een kwartslag, zodat hij gelijkmatig groeit. Dat geeft veel minder stress dan een nieuwe standplaats. Compacter blijft de cultivar ‘Bambino’ met kleinere bladeren – die past ook op een dressoir bij het raam.

Water geven: niet vaak, maar wel grondig

• geef grondig water, tot het uit de afvoergaten loopt
• giet na een kwartier het water uit de schotel of de sierpot
• gebruik water op kamertemperatuur – koud water geeft de wortels een schok; gewoon kraanwater is prima
• veeg de grote bladeren om de paar weken stofvrij met een vochtige doek, zodat ze genoeg licht opvangen
• verhoog in de winter de luchtvochtigheid met een luchtbevochtiger of een schaal water; besproeien helpt maar heel even

Waarom verliest een ficus lyrata zijn bladeren?

Bladval heeft bij een ficus lyrata bijna altijd een van vier oorzaken: verhuizen, tocht of kou, te veel water of te weinig licht. Ook vlak na de aankoop of na het verpotten laat hij vaak een of twee bladeren vallen – een normale reactie op de nieuwe omgeving. Deze tabel helpt je de oorzaak te vinden:

Bruine of gele bladeren worden niet meer groen. Knip ze af en pak de oorzaak aan, zodat de nieuwe bladeren gezond blijven.

De juiste pot voor een ficus lyrata

Een ficus lyrata is hoog en heeft grote bladeren, die bij tocht als een zeil werken. Een zware pot van steengoed houdt hem stevig op zijn plek. Even belangrijk is de afvoer van water, want water in de pot is naast verhuizen de belangrijkste oorzaak van bladval:

• Kweekpot in een sierpot: onze grote plantenpotten en keramische sierpotten zijn vanbinnen geglazuurd en hebben geen afvoergat. De ficus blijft erin in zijn plastic kweekpot, die op 2–3 cm hydrokorrels (in Vlaanderen vaak argex genoemd) staat. Giet het overtollige water na een kwartier weg, of controleer met een houten stokje of er onderin water blijft staan.
• Direct oppotten: alleen in een pot met afvoergat en schotel, met een potscherf of een stukje gaas over het gat.
• Maat: maar 2–4 cm wijder dan de vorige pot – in te veel aarde blijft het onderin lang nat, en dan gaan de wortels rotten.
• Uitstraling: een strakke, cilindervormige pot in een rustige kleur laat de grote bladeren goed uitkomen. De cilindervormige sierpot is er in Terracotta en Grafiet gespikkeld, de vloerpot in Houtskoolzwart en Melkwit.

Controleer voor je een pot kiest of de bovenrand van je kweekpot er met wat speling in past – dan til je hem er makkelijk uit om water te geven of te verpotten.

Potgrond, voeding en verpotten

Een ficus lyrata heeft potgrond nodig waar water goed doorheen zakt: potgrond voor groene planten, gemengd met schors en perliet. Geef van maart tot en met augustus om de twee à vier weken voeding voor groene planten en in de herfst en winter niets. Jonge planten verpot je elk voorjaar, oudere ongeveer om de twee jaar, het liefst in maart of april; bij grote, oude planten is het genoeg om elk voorjaar de bovenste laag aarde te vervangen. Na het verpotten laat hij soms een of twee bladeren vallen – dat gaat vanzelf over. Alle stappen vind je in plant verpotten stap voor stap.

Ficus lyrata snoeien en laten vertakken

Zonder snoeien groeit een ficus lyrata meestal als één stam omhoog. Wil je een vollere plant met zijtakken, snoei dan in het voorjaar, als hij weer begint te groeien:

• knip de top vlak boven een blad af – daaronder lopen nieuwe zijtakken uit
• gebruik een scherpe, schone snoeischaar of een mes
• dep het witte melksap dat eruit loopt af met keukenpapier
• draag handschoenen, want het sap irriteert de huid; wees extra voorzichtig als je allergisch bent voor latex
• gebruik de afgeknipte toppen als stek

Goed om te weten: wil je de stam niet inkorten, dan kun je hem inkerven. Maak met een scherp mes vlak boven een bladaanzet een kleine kerf in de stam, ongeveer een derde diep. Dat kan de slapende knop eronder laten uitlopen.

Ficus lyrata stekken en afleggen

• Stek: knip in het voorjaar een top van 15–20 cm met twee of drie bladeren af, dep het melksap af en laat het snijvlak een paar uur opdrogen.
• Zet de stek in water of in een vochtig mengsel van zaai- en stekgrond met perliet, en doe er een doorzichtige plastic zak of een afgeknipte fles overheen.
• Zet hem licht en warm, zonder directe zon; meestal komen er na vier tot acht weken wortels.
• Grote bladeren mag je half inkorten: de stek verdampt dan minder water.
• Afleggen in de lucht (marcotteren): snijd bij een grote plant in het voorjaar onder een bladaanzet schuin in de bast, wikkel er vochtig veenmos en huishoudfolie omheen en bind die boven en onder dicht. Zie je na een paar weken wortels, knip de tak dan onder het pakketje af en pot hem op.

De vioolbladplant in de winter

Van november tot februari is de winter voor een ficus lyrata vooral een lichtprobleem: in Nederland en België zijn de dagen dan kort en vaak grijs.

• zet hem niet kouder dan 15 °C en niet op een koude vensterbank, en haal hem uit de tocht als je het raam openzet
• geef hem zo veel mogelijk licht, eventueel aangevuld met een groeilamp
• geef maar om de twee à drie weken water en geen voeding
• houd afstand tot de radiator en verhoog de luchtvochtigheid; staat de pot op vloerverwarming, controleer de aarde dan vaker
• bekijk de onderkant van de bladeren op spint, dat zich in droge lucht van de verwarming snel vermeerdert

Is een ficus lyrata giftig?

Zoals alle ficussoorten bevat de ficus lyrata wit melksap dat de huid en slijmvliezen irriteert. Voor katten en honden geldt hij als giftig: als ze erop knabbelen, kunnen ze last krijgen van irritatie in de bek, kwijlen en braken. Zet hem zo neer dat dieren en kleine kinderen niet bij de bladeren kunnen, en draag handschoenen als je snoeit. Heeft een kind van de plant gegeten, bel dan in Nederland de huisarts of de huisartsenpost en in België het Antigifcentrum (070 245 245); bij ernstige klachten bel je 112. Met een huisdier ga je naar de dierenarts. Een grote kamerplant die niet giftig is, is de pachira. De monstera is een even decoratieve en wat sterkere plant met grote bladeren, maar ook die is giftig.

Veelgestelde vragen