Kruiden op de vensterbank: welke kweek je, hoe en wanneer oogst je?

Welke kruiden groeien op de vensterbank?

Bijna alle gangbare keukenkruiden groeien in een pot voor het raam. Hoeveel zon en water ze nodig hebben, hangt af van waar ze vandaan komen. Kruiden uit het Middellandse Zeegebied, zoals rozemarijn, tijm en oregano, houden van zon en droogte: geef ze een plek met minstens zes uur direct zonlicht per dag. Peterselie, bieslook en munt willen juist gelijkmatig vochtige grond en kunnen met wat minder licht toe.

Standplaats en pot: licht, met een gat en een schotel

• Kruiden groeien het best op een vensterbank (in Vlaanderen ook venstertablet) op het zuiden, westen of oosten. Rozemarijn, tijm, oregano en salie krijgen de zonnigste plek.
• Op het noorden lukken alleen peterselie, bieslook, munt en citroenmelisse redelijk – of je helpt ze met een groeilamp.
• Houd afstand tot de radiator: warme lucht droogt grond en bladeren uit.
• Elke kruidenpot heeft een gat in de bodem en een schotel nodig – of je laat de kruiden in hun kweekpotje staan en zet dat in een sierpot. Water dat blijft staan, laat de wortels rotten, vooral bij rozemarijn en tijm.
• Zet alleen kruiden met dezelfde wensen samen, bijvoorbeeld basilicum, peterselie en bieslook, of rozemarijn, tijm en oregano. Munt krijgt altijd een eigen pot.
• Gebruik kruidenpotgrond: die is voedselarmer en luchtiger dan gewone potgrond. Voor mediterrane kruiden meng je er ongeveer een derde zand door.

Meer potten voor keuken en balkon vind je bij onze plantenbakken en kruidenpotten. Een schotel die aan de bovenkant geglazuurd is, heeft een handig bijeffect: gietwater trekt er niet doorheen en laat geen kringen achter op de vensterbank.

Basilicum uit de supermarkt redden: delen in plaats van weggooien

Een potje basilicum uit de supermarkt bevat vaak tientallen dicht op elkaar gezaaide plantjes, die onder ideale omstandigheden snel zijn opgekweekt. Op de vensterbank concurreren ze om licht en water en na een paar dagen hangen ze slap. Wil je wekenlang basilicum, deel het potje dan meteen na aankoop:

• Haal de kluit uit de pot en verdeel hem voorzichtig met je handen in drie of vier stukken.
• Zet elk stuk in een eigen pot, of met wat ruimte ertussen in een langwerpige kruidenbak met verse kruidenpotgrond.
• Geef water en zet de potten licht en warm, ’s nachts niet pal tegen het koude glas.
• Na ongeveer een week zijn de plantjes gewend. Oogst dan steeds de toppen, net boven een bladpaar.

Goed om te weten: basilicum houdt niet van natte bladeren en koude voeten. Geef ’s ochtends water via de schotel, laat het 10–15 minuten intrekken en giet de rest weg. Dezelfde truc werkt voor peterselie en koriander uit de supermarkt.

Kruiden water geven en voeden

Geef water als de bovenkant van de grond droog aanvoelt – bij basilicum, peterselie en munt in de zomer vaak om de één à twee dagen, bij rozemarijn en tijm veel minder vaak. Doe de vingerproef in plaats van volgens de kalender water te geven. Gewoon kraanwater is prima voor keukenkruiden; witte kalkrandjes op de grond kunnen geen kwaad. Water in de schotel giet je na een kwartier weg.

Kruiden die snel groeien en vaak geoogst worden – basilicum, peterselie, bieslook en munt – krijgen van het voorjaar tot de nazomer om de twee tot vier weken een organische vloeibare voeding voor kruiden en groenten. Gebruik alleen voeding die bedoeld is voor eetbare planten. Rozemarijn, tijm, oregano en salie kunnen bijna zonder voeding en smaken dan zelfs sterker.

Kruiden oogsten zodat ze teruggroeien

• Knip basilicum, munt en citroenmelisse af net boven een bladpaar. Uit de bladoksels groeien twee nieuwe scheuten, zodat de plant voller wordt.
• Pluk bij basilicum geen losse onderste bladeren, anders groeit hij lang en kaal omhoog.
• Oogst peterselie van buiten naar binnen en laat de jonge stelen in het midden staan.
• Knip bieslook per bosje af, ongeveer 3 cm boven de grond.
• Neem nooit meer dan een derde van de plant tegelijk.
• Knijp bloemknoppen van basilicum en munt uit als je bladeren wilt oogsten: na de bloei worden ze taaier en minder aromatisch.
• Het meeste aroma hebben de bladeren aan het eind van de ochtend, als de planten droog zijn maar nog niet in de middagzon staan.

Verse munt gaat zo de theepot in: hoe je verse muntthee en andere soorten thee zet, lees je in thee zetten: temperatuur en trektijd.

Kruiden zaaien op de vensterbank: stap voor stap

• Vul een ondiepe pot met een gat in de bodem met zaaigrond: die is fijn en voedselarm.
• Zaai dun. Lichtkiemers zoals basilicum, tijm en marjolein druk je alleen aan; donkerkiemers zoals peterselie en bieslook bedek je met 0,5–1 cm grond.
• Maak de grond vochtig met een plantenspuit en dek de pot tot de zaadjes kiemen af met plasticfolie of een glasplaatje. Lucht elke dag even.
• Zet de pot licht en warm, voor basilicum bij 20–25 °C. Haal de afdekking weg zodra de zaadjes kiemen.
• Hebben de zaailingen twee tot vier blaadjes, dun ze dan uit of zet ze in eigen potjes.

Peterselie vraagt geduld: het kiemen duurt vaak drie tot vier weken. Basilicum, tuinkers, dille, kervel en koriander zaai je makkelijk zelf. Rozemarijn, tijm, salie en munt koop je gemakkelijker als jonge plant. Tuinkers op natte watten is trouwens nog altijd het snelste succesje met kinderen.

Kruiden op de vensterbank in de winter

In de winter komen kruiden vooral licht en vochtige lucht tekort. Zet ze voor het lichtste raam en geef minder vaak water, want ze groeien langzamer. Een groeilamp met een tijdschakelaar die de dag verlengt tot ongeveer twaalf uur licht, voorkomt lange, bleke scheuten. Tegen droge verwarmingslucht helpt een schaal met natte hydrokorrels (in Vlaanderen vaak argex genoemd) naast de potten.

• Basilicum is bij ons een eenjarig kruid en groeit in de winter maar matig. Zaai liever om de paar weken opnieuw, of deel een vers potje.
• Peterselie, bieslook en tuinkers geven ook in de winter betrouwbaar groen.
• Tijm en salie van het balkon overleven de winter meestal buiten, beschut tegen de gevel en in een ingepakte kunststof pot; natte voeten verdragen ze slechter dan kou.
• Rozemarijn is gevoeliger voor de combinatie van natte grond en vorst. Zet hem in een natte of strenge winter op een lichte, koele plek binnen, het liefst bij 5–10 °C, bijvoorbeeld in de trappenhal of een onverwarmde kamer. Geef weinig water, maar laat de kluit niet uitdrogen.
• In het voorjaar mogen de potten na de IJsheiligen, half mei, weer naar buiten; basilicum pas als ook de nachten warm blijven.

Onze keramische kruidenbakken en plantenbakken zijn bedoeld voor binnen en voor beschutte, overdekte plekken; we beloven bewust niet dat ze tegen vorst kunnen. Haal ze binnen voor de eerste nachtvorst: natte potgrond zet bij bevriezen uit en kan keramiek laten barsten. Meer daarover lees je in plantenpotten in de winter.

Een overschot bewaren: invriezen, drogen, kruidenzout

• Invriezen: hak de kruiden fijn en vries ze in een ijsblokjesvorm in met wat water of olie. Zo blijven basilicum, bieslook en dille aromatisch; gedroogd verliezen die veel smaak.
• Pesto: maak basilicumpesto, vries hem in kleine porties in en ontdooi wat je nodig hebt.
• Drogen: bind rozemarijn, tijm, oregano en salie in bosjes en hang ze ondersteboven op een luchtige, donkere plek.
• Kruidenzout: wrijf gehakte kruiden met grof zout fijn in een vijzel, laat het mengsel een paar dagen drogen op een bakplaat en bewaar het in een zoutpot met deksel.
• Gedroogde kruiden bewaar je donker en droog, bijvoorbeeld in de kruidenset met 3 potjes naast het fornuis.

Hoe je kruiden, zout en specerijen in een vijzel verwerkt, lees je in vijzel en stamper gebruiken.

Veelvoorkomende problemen met keukenkruiden

Kruiden in een pot als cadeau

Een kruidenpot vol planten is een cadeau dat je ziet, ruikt en proeft – voor een nieuwe woning, een verjaardag of als bedankje voor iemand die graag kookt. Rozemarijn, tijm en salie gaan het langst mee; basilicum geef je het best vers verdeeld. Meer ideeën vind je in cadeau voor een nieuwe woning en cadeaus voor in de keuken.

Veelgestelde vragen