Keramiek in het dagelijks leven
Geen ovenschaal? Hiermee vervang je hem en zo pas je het recept aan
Een ovenschaal vervangen lukt bijna altijd met wat je al in de keuken hebt: een diepe bakplaat, een springvorm met bakpapier, een braadpan of een ovenvaste koekenpan. Hier lees je welk alternatief bij welk gerecht past, hoe je baktijd, temperatuur en hoeveelheid aanpast en hoe je ziet of servies in de oven mag.
Ovenschaal vervangen: de beste alternatieven
| In plaats van | Gebruik | Let op |
|---|---|---|
| Ovenschaal | diepe bakplaat, cakevorm, springvorm | bekleed een springvorm met bakpapier, zodat er geen saus uitloopt |
| Schaal met deksel (stoofgerechten) | braadpan of pan van roestvrij staal of gietijzer | handgrepen en dekselknop moeten van metaal zijn |
| Taart- of quichevorm | springvorm of pizzaplaat | trek het deeg langs de rand ongeveer 3 cm omhoog |
| Ramekins | muffinvorm, ovenvaste kopjes met ovensymbool | gewone mokken zonder aanduiding niet in de oven |
| Schaal voor ovengroenten | bakplaat met bakpapier | groenten in één laag verdelen, anders stomen ze |
| Schaal die op het fornuis begint | gietijzeren of roestvrijstalen koekenpan zonder kunststof handvat | op het vuur aanbraden, in de oven gaar laten worden |
| Kleine schaal | siliconen vorm | op een bakplaat zetten, want hij is slap |
| Schaal voor gegrilde groenten | wegwerpbakje van aluminium | niet voor zure of zoute gerechten |
Over die laatste regel: zure en zoute gerechten bereid of bewaar je beter niet in aluminium, omdat er dan aluminium in het eten kan overgaan. Een tomatenschotel, zuurkool of gemarineerd vlees hoort dus niet in een aluminium bakje.
Baktijd en temperatuur aanpassen
Metaal geleidt warmte sneller dan keramiek en glas. In een dunne bakplaat worden randen en bodem sneller bruin, terwijl het midden net zoveel tijd nodig heeft. Stap je over van keramiek naar metaal, dan geldt:
- Zet de oven 10–20 °C lager of verkort de baktijd met een paar minuten.
- Kijk al 5–10 minuten voor het einde van de baktijd uit het recept hoe ver het gerecht is.
- Dek gerechten met saus de eerste helft af met aluminiumfolie, zonder dat de folie het eten raakt.
- Donkere bakplaten worden heter dan lichte.
- In een glazen schaal gaart een ovenschotel ongeveer net zo als in keramiek.
| Materiaal van de vervanger | Warmte | Aanpassing ten opzichte van keramiek |
|---|---|---|
| Glas | langzaam, gelijkmatig | nauwelijks nodig |
| Lichte metalen bakplaat | snel | 10 °C lager of korter bakken |
| Donker metaal, gietijzer | snel en krachtig | 10–20 °C lager, de bodem in de gaten houden |
| Siliconen | langzaam, weinig bruining | eerder iets langer bakken |
Andere vormmaat? Zo reken je het om
Waar het om gaat, is de bodemoppervlakte. Is de vervanger kleiner, dan wordt de laag dikker en heeft het gerecht meer tijd nodig; is hij groter, dan wordt de laag dunner en is het sneller gaar. De oppervlakte van gangbare vormen:
| Vorm | Bodemoppervlakte |
|---|---|
| rond, 20 cm | ongeveer 314 cm² |
| rond, 24 cm | ongeveer 452 cm² |
| springvorm, 26 cm | ongeveer 531 cm² |
| rond, 28 cm | ongeveer 616 cm² |
| cakevorm, 25 × 11 cm | ongeveer 275 cm² |
| rechthoekig, 30 × 20 cm | 600 cm² |
| bakplaat, 40 × 30 cm | 1200 cm² |
Zo reken je: hoeveelheid in het recept × (oppervlakte van de nieuwe vorm ÷ oppervlakte van de oude vorm). Een voorbeeld: een ovenschotel voor een schaal van 30 × 20 cm gaat in een springvorm van 26 cm. 531 ÷ 600 is 0,89, dus je neemt bijna 90% van de ingrediënten. Gebruik je toch de volle hoeveelheid, dan wordt de laag ongeveer 13% hoger; reken dan op 5–10 minuten extra.
Vervangers per gerecht
| Gerecht | Beste vervanger | Tip |
|---|---|---|
| Lasagne | diepe bakplaat of vierkante bakvorm | rand minstens 5 cm hoog, anders kookt de saus over |
| Macaroni- of pastaschotel | springvorm met bakpapier of een ovenvaste pan | laat het bakpapier over de rand komen, zodat het eimengsel er niet uitloopt |
| Stoofvlees uit de oven | braadpan of gietijzeren pan met deksel | iets meer vocht toevoegen |
| Aardappelgratin | cakevorm of gietijzeren koekenpan | in een cakevorm 10–15 minuten langer bakken |
| Crumble, fruitschotel | springvorm of taartvorm | leg bakpapier onder de springvorm, want er kan sap uitlopen |
| Tiramisu, dessert in laagjes | elke glazen of keramische kom | gaat niet in de oven, dus alles mag |
Kleipot, braadpan en brood in een pan
Sommige recepten zijn geschreven voor een kleipot van ongeglazuurde klei. Die laat je vóór het garen weken in water, en in de oven geeft hij stoom af. De beste vervanger is een braadpan of gietijzeren pan met deksel: voeg 100–200 ml extra vocht toe aan het gerecht en gaar het afgedekt op dezelfde temperatuur. Heb je alleen een open schaal, dek die dan af met aluminiumfolie.
Voor brood uit de pan heb je een zware, ovenvaste pan met deksel nodig. Heb je die niet, bak het brood dan op een bakplaat en zet een ovenvaste schaal met heet water onder in de oven: de stoom zorgt voor een krokante korst.
Airfryer en magnetron
In de airfryer werken kleine ovenbestendige schaaltjes en vormpjes, als er rondom lucht langs kan. Onze ramekins met een doorsnede van 9 cm passen in de meeste airfryermanden; kijk wel in de handleiding van je apparaat. Metalen vormen gebruik je alleen als de fabrikant dat toestaat.
In de magnetron horen keramiek en glas zonder metalen delen. Gouden en platina randjes geven vonken, metalen vormen en aluminiumfolie zijn uit den boze. Welk porselein en keramiek tegen de magnetron en de vaatwasser kunnen, lees je in porselein in de vaatwasser en de magnetron.
Mag mijn servies in de oven? Zo controleer je het
- Zoek op de onderkant of de verpakking naar het ovensymbool, vaak met een temperatuur erbij. Wat de tekens betekenen, lees je in symbolen op servies.
- Handgrepen van kunststof of hout: niet in de oven.
- Drinkglazen en glazen kommen zonder aanduiding kunnen springen.
- Borden, kommen en kopjes alleen als de fabrikant ze ovenbestendig noemt. Onze borden en kommen van steengoed kunnen tot 220 °C, bijvoorbeeld om ze voor te verwarmen; om in te bakken is een ovenschaal met een hoge rand beter.
- Twijfel je, neem dan liever een vorm die duidelijk als ovenbestendig is aangegeven.
Wat niet in de oven hoort
- kunststof bakjes en kommen
- servies met onderdelen van hout of kunststof
- drinkglazen, kristal en glas zonder ovenaanduiding
- servies zonder informatie over hittebestendigheid
- keramiek met barstjes of schilfers in het glazuur, want dat kan door de hitte springen
Ook ovenbestendig keramiek kan niet tegen snelle temperatuurwisselingen: geen koude schaal in een hete oven en geen hete schaal op een natte ondergrond. Waarom dat zo is, lees je in waarom keramiek barst.
Keramiek, glas of metaal: wat loont op de lange termijn?
| Materiaal | Voordelen | Nadelen |
|---|---|---|
| Keramiek (steengoed) | gaart gelijkmatig, houdt lang warm, staat mooi op tafel | gevoelig voor snelle temperatuurwisselingen |
| Hittebestendig glas | je ziet hoe ver de schotel is; geurloos | kan springen bij een temperatuurschok |
| Geëmailleerd metaal | licht, warmt snel op | randen worden sneller donker |
| Gietijzer | heel robuust, ook voor het fornuis en de oven | zwaar, vraagt onderhoud |
Maak je regelmatig ovenschotels, dan kom je met twee schalen een heel eind: een ovale of rechthoekige voor lasagne en schotels en een ronde voor gratins, groenten en desserts, bijvoorbeeld de ovale ovenschaal van 30 cm en de ronde ovenschaal van 24 cm. Recepten met hoeveelheden en baktijden vind je in onze ovenschotel recepten, alle schalen bij de keramische ovenschalen.
Ovenschalen van steengoed: ovenbestendig tot 250 °C, geschikt voor de magnetron en vaatwasserbestendig.
Bekijk de ovenschalenVeelgestelde vragen
Wat kan ik gebruiken in plaats van een ovenschaal?
Een diepe bakplaat, een cakevorm, een springvorm met bakpapier, of een braadpan of pan met metalen handgrepen.
Kun je een springvorm gebruiken in plaats van een ovenschaal?
Ja. Bekleed hem met bakpapier en zet er een bakplaat onder voor het geval er saus uitloopt.
Moet ik de temperatuur aanpassen als ik in metaal bak in plaats van keramiek?
Zet de oven 10–20 °C lager of verkort de baktijd, en kijk 5–10 minuten eerder.
Mag een kookpan in de oven?
Ja, als handgrepen en deksel van metaal zijn en er geen onderdelen van kunststof of hout aan zitten.
Mag een keramische mok in de oven?
Alleen als de fabrikant hem ovenbestendig noemt. Om in te bakken zijn ramekins de veilige keuze.
Wat is een goede vervanger voor een kleipot?
Een braadpan of gietijzeren pan met deksel. Voeg wat extra vocht toe en gaar het gerecht afgedekt.
Hoe reken ik een recept om naar een andere vorm?
Vermenigvuldig de hoeveelheden met de verhouding tussen de bodemoppervlakken: oppervlakte van de nieuwe vorm gedeeld door die van de oude.
Welke schaal past in de airfryer?
Kleine ovenbestendige schaaltjes of vormpjes die in de mand ruimte laten voor de luchtstroom. Volg de aanwijzingen van de fabrikant van je airfryer.
Ovenschalen van steengoed, ovaal, rond en als ramekins: voor de oven, de magnetron en op tafel.
Naar de ovenschalen
