Zamioculcas (ZZ-plant) verzorgen: water geven en waarom hij geel wordt

Zamioculcas verzorging in het kort

De Zamioculcas zamiifolia hoort bij de aronskelkfamilie en komt uit Oost-Afrika en het zuidoosten van Afrika, waar lange droge periodes bij het jaar horen. Hij slaat water op in een dikke, knolachtige wortelstok onder de grond en in de verdikte voet van de bladstelen. Wat eruitziet als een steel met blaadjes, is in werkelijkheid één samengesteld blad met glanzende, leerachtige deelblaadjes. In huis groeit hij langzaam en wordt hij meestal 60–100 cm hoog.

Zamioculcas water geven: hoe vaak en hoeveel?

Fouten met water geven zijn de belangrijkste reden dat een ZZ-plant het loodje legt – en bijna altijd gaat het om te veel water, niet om te weinig. De wortelstok is een waterreservoir dat weken droogte overbrugt. Blijft de potgrond lang nat, dan wordt de wortelstok zacht en begint hij te rotten.

• Controleer de grond voordat je water geeft: steek een satéprikker tot op de bodem van de pot. Komt het droog en zonder aanhangende aarde naar boven, dan is het tijd.
• Geef dan zoveel water dat het onderaan uit de pot loopt. Giet na een kwartier weg wat zich in de schotel of sierpot heeft verzameld.
• Gewoon kraanwater op kamertemperatuur is prima. Is je water erg kalkrijk, geef dan af en toe regenwater; witte kalkrandjes op de potgrond kunnen geen kwaad.
• Twijfel je, wacht dan nog een paar dagen: droogte doorstaat een zamioculcas zonder moeite, natte voeten niet.
• Sproeien is overbodig. Neem de bladeren om de paar weken af met een vochtige doek: dan glanzen ze en vangen ze meer licht.

Ga je op vakantie, geef dan vlak voor vertrek water zoals je gewend bent. Drie tot vier weken zonder water overleeft een goed ingewortelde plant zonder problemen; een watergeefsysteem of een buurvrouw die komt gieten, heeft hij niet nodig. Pas als de deelblaadjes slap worden of gaan krullen, heeft hij echt dorst.

Standplaats: licht, maar zonder felle middagzon

Bij helder, indirect licht groeit de ZZ-plant het stevigst en blijft hij compact: voor een raam op het oosten of westen, of op één à twee meter van een raam op het zuiden. Een raam op het noorden is ook goed. Felle middagzon achter glas geeft lichte, droge vlekken: verbranding die niet meer verdwijnt.

Voor de gang, het kantoor en donkere woningen is hij een van de beste kamerplanten, omdat hij genoegen neemt met weinig licht en kunstlicht. Daar groeit hij wel langzamer, worden nieuwe stelen langer en slapper, en geef je nog minder vaak water. Zet hem om de paar maanden een paar weken dichter bij het raam of hang er een groeilamp boven. In een ruimte zonder daglicht houdt hij het alleen met een groeilamp lang vol; welke planten in een badkamer met of zonder raam passen, lees je in planten voor de badkamer.

Droge verwarmingslucht deert hem weinig, een plek pal boven de radiator wel: daar droogt de grond ongelijkmatig uit. Vermijd ook koude tocht als je in de winter de ramen tegen elkaar openzet, en plekken onder 15 °C. In de zomer mag de zamioculcas naar een beschutte plek in de halfschaduw op het balkon of terras, zolang het ’s nachts niet kouder wordt dan 15 °C. In Nederland en België is dat vaak alleen in een warme zomerperiode zo, dus houd de weersverwachting in de gaten en laat hem langzaam wennen aan het sterkere licht buiten.

De juiste pot: met gat of als sierpot

Omdat natte voeten de grootste vijand zijn, moet overtollig water altijd weg kunnen. Daarvoor zijn twee oplossingen, en ze werken allebei goed:

• Bloempot met gat en schotel: de plant staat direct in de potgrond van de keramische pot en overtollig water loopt in de schotel, die je na het water geven leegt. Handig voor jonge planten, bijvoorbeeld in de bloempot met schotel van 14 cm.
• Sierpot zonder gat met kweekpot: de plant blijft in zijn plastic kweekpot met gaten, die in een keramische sierpot staat. Til de kweekpot eruit om water te geven, of giet overtollig water na een kwartier weg. Een laag hydrokorrels (in Vlaanderen vaak argex genoemd) van 2–3 cm op de bodem houdt de kweekpot boven het water.
• Plant nooit direct in een pot zonder gat: het water zakt naar de bodem en de wortelstok gaat rotten zonder dat je het van bovenaf ziet.

De wortelstokken worden met de jaren dik en drukken dunne plastic potten uit vorm; soms scheuren ze die zelfs. Een zware pot van steengoed blijft ook met een grote, kopzware plant stevig staan. Onze sierpotten en grote plantenpotten zijn vanbinnen geglazuurd, hebben geen gat en nemen de plant met kweekpot en al op – zo komt er geen water op je parket of vensterbank.

Vuistregel voor de maat bij het verpotten: de nieuwe pot is maar 2–4 cm breder dan de wortelkluit. In een te grote pot blijft veel grond lang nat waar de wortels niet bij kunnen – precies wat een zamioculcas niet verdraagt.

Potgrond, hydrocultuur en plantenvoeding

Gewone potgrond houdt voor een zamioculcas te veel water vast. Meng potgrond voor kamerplanten in de verhouding 3:1 met grof zand, perliet of hydrokorrels; cactusgrond met wat gewone potgrond werkt ook, net als bij vetplanten. Ook in hydrocultuur groeit de ZZ-plant goed: in hydrokorrels met een waterstandsmeter, zoals je hem vaak in kantoren ziet.

Voeding geef je alleen in de groeiperiode, van april tot en met september: ongeveer eens per vier weken vloeibare plantenvoeding voor groene planten op halve sterkte, altijd op licht vochtige grond. Van oktober tot en met maart heeft hij geen voeding nodig. Na het verpotten wacht je zes tot acht weken, want verse potgrond bevat al voeding.

Zamioculcas verpotten: wanneer en hoe

Verpot om de twee à drie jaar in het voorjaar; jonge planten mogen elk jaar. Het is tijd als de wortelstokken de pot vullen, de plastic pot vervormt, er wortels uit het gat groeien of de grond na het water geven opvallend snel droog is.

• Trek handschoenen aan: het plantensap kan huid en ogen irriteren.
• Geef twee à drie dagen vooraf geen water, dan komt de kluit makkelijker los. Knip een vervormde plastic pot zo nodig open.
• Maak de kluit wat losser en bekijk de wortelstokken: gezonde zijn stevig en licht van kleur. Snijd zachte, bruine plekken weg met een schoon mes.
• Doe in de nieuwe pot met gat een laag hydrokorrels van 2–3 cm en daarop wat potgrond.
• Zet de plant even diep als eerst, met de wortelstokken net onder het oppervlak. Vul aan met grond zonder die stevig aan te drukken.
• Geef pas na drie tot zeven dagen water, zodat kleine wondjes aan wortelstok en wortels kunnen opdrogen.

De uitgebreide uitleg voor alle kamerplanten, met de regel voor de potmaat, lees je in plant verpotten stap voor stap.

Zamioculcas stekken: delen of een bladstek

Het snelst gaat delen bij het verpotten. Grote planten hebben meestal meerdere wortelstokken. Trek of snijd de kluit in twee of drie stukken, elk met een eigen wortelstok en minstens twee à drie bladeren, en pot ze apart op.

Geduld vraagt een bladstek. Trek losse deelblaadjes af of snijd een heel blad af, laat de snijvlakken een dag opdrogen en steek de blaadjes ongeveer 2 cm diep in stekgrond met wat zand. Bij minstens 20 °C, op een lichte plek en in licht vochtige grond vormt zich na een aantal weken een knolletje met worteltjes aan de voet. Tot het eerste nieuwe blad verschijnt, duurt het vaak bijna een jaar. Stekken in een glas water lukt ook: ververs het water elke week en pot het stekje op zodra het knolletje wortels heeft.

Waarom wordt mijn zamioculcas geel?

Gele bladeren hebben bijna altijd een oorzaak bij de wortels. Goed om te weten: een geel blad wordt niet meer groen. Knip het bij de voet af en pak de oorzaak aan.

Zo red je een zamioculcas die te veel water heeft gekregen: haal de plant uit de pot, verwijder de natte grond en snijd papperige, bruine delen van wortelstok en wortels weg tot je stevig, licht weefsel ziet. Laat de snijvlakken een dag aan de lucht drogen en zet de gezonde delen in verse, droge grond. Geef de eerste week geen water. Is de hele wortelstok zacht, dan blijven alleen de gezonde deelblaadjes over om te stekken.

Is de zamioculcas giftig voor katten, honden en kinderen?

De zamioculcas is licht giftig voor mensen, katten en honden, omdat alle delen calciumoxalaat bevatten. Wie op een blad kauwt, krijgt een branderig gevoel op lippen, mond en keel; katten en honden gaan kwijlen, kokhalzen of braken. Omdat dat branderige gevoel meteen optreedt, blijft het meestal bij één hap, en ernstige vergiftigingen zijn zeldzaam.

Zet de plant toch buiten bereik van kleine kinderen en nieuwsgierige huisdieren, draag handschoenen bij het verpotten en snoeien, en giet water uit de schotel en de sierpot weg, zodat huisdieren het niet opdrinken. Heeft een kind van de plant gegeten, bel dan in Nederland de huisarts of de huisartsenpost en in België het Antigifcentrum (070 245 245); bij ernstige klachten bel je 112. Met een huisdier ga je naar de dierenarts.

Soorten zamioculcas: van ‘Raven’ tot ‘Zenzi’

Bloemen zie je zelden. Oudere planten vormen soms vlak boven de grond een kleine, bleke bloeikolf met een schutblad, zoals bij alle aronskelkachtigen. De bijna zwarte ‘Raven’ komt goed uit in lichte glazuren zoals Zandmat of Melkwit; de klassieke groene vorm oogt rustig in Grafiet gespikkeld, Houtskoolzwart of Terracotta. Net zo makkelijk is de vrouwentong – hoe je die verzorgt, lees je in sansevieria verzorgen.

Veelgestelde vragen