Franse botervloot (beurrier): zo werkt hij en zo gebruik je hem

Wat is een Franse botervloot?

Een Franse botervloot is een tweedelige pot van keramiek waarin boter op kamertemperatuur smeerbaar blijft. Hij bestaat uit een deksel met een diep kommetje waarin je de boter drukt, en een potje waarin een laagje koud water staat. In winkels heet hij ook Franse boterpot of boterbel, en online kom je de Engelse namen butter bell en butter crock tegen. In Vlaanderen zeggen veel mensen gewoon boterpot.

Het idee komt uit Frankrijk. Daar heet hij beurrier à eau of beurrier breton, naar Bretagne, de streek van de gezouten boter. Wie ’s ochtends geen zin heeft in harde boter die gaten in de boterham scheurt, ziet snel het voordeel. Zeker in Nederland en Vlaanderen, waar bij ontbijt en lunch brood op tafel staat, is boter die altijd smeerbaar is geen overbodige luxe.

Zo werkt hij: water in plaats van de koelkast

Hij werkt als een waterslot. Je drukt zachte boter in het deksel, draait het om en zet het in het potje. De rand van het deksel steekt in het water, waardoor de boter rondom is afgesloten. Dat heeft vier voordelen:

• Geen zuurstof: lucht laat het botervet oxideren, waardoor boter aan de buitenkant ranzig wordt. Onder het deksel komt geen verse lucht bij de boter.
• Geen licht: ook licht maakt boter sneller ranzig. Steengoed laat geen licht door.
• Geen keukengeuren: boter neemt makkelijk de geur van ui, kaas of de koelkast aan. Het waterrandje houdt die geuren buiten.
• Houvast: druk je de boter zonder luchtbellen aan, dan blijft hij aan de droge binnenwand plakken. Omdat er achter de boter geen lucht zit, houdt de luchtdruk hem bovendien op zijn plaats, net als bij een zuignap.

Goed om te weten: het water koelt nauwelijks. Bij ongeglazuurd aardewerk verdampt water door de wand en onttrekt het warmte, maar geglazuurd steengoed is dicht. Een Franse botervloot maakt boter dus niet kouder dan de kamer; hij houdt hem vers en zacht. Daarom bepaalt de temperatuur in je keuken hoe goed hij werkt.

Franse botervloot vullen: stap voor stap

• Laat de boter zacht worden: haal hem 30–60 minuten van tevoren uit de koelkast. Hij is goed als je vinger er een deukje in maakt, maar hij nog niet glimt of olieachtig wordt.
• Maak het deksel klaar: het moet schoon, droog en vetvrij zijn. Op vochtig keramiek blijft boter niet plakken.
• Druk de boter aan: schep hem er per eetlepel in en druk elke portie met de bolle kant van een lepel of met een spatel stevig tegen bodem en wand. Zo blijven er geen luchtbellen achter.
• Strijk glad: vul tot net onder de rand en strijk het oppervlak glad. Veeg boterresten op de rand weg met keukenpapier, anders wordt het water troebel.
• Giet water in het potje: vers, koud kraanwater, ongeveer 1–2 cm hoog.
• Zet het deksel erop: draai het in één vloeiende beweging om en zet het recht in het potje. De rand moet rondom in het water staan.
• Ververs het water: om de twee à drie dagen, bij warm weer elke dag.

Past een heel pakje niet in één keer in je Franse botervloot, bewaar de rest dan in de koelkast of gebruik hem om mee te bakken. Is het deksel leeg, spoel het dan helemaal schoon en begin opnieuw. Druk geen koude boter op een zacht restje: de twee lagen hechten slecht en de nieuwe laag laat makkelijk los.

Hoeveel water moet er in een Franse botervloot?

Meestal is 1–2 cm water in het potje genoeg, ongeveer een derde van de hoogte. Het gaat niet om het aantal milliliters maar om het resultaat: als het deksel erop staat, moet het water de rand rondom bedekken zonder over te lopen. Heeft je botervloot een streepje aan de binnenkant, houd dat dan aan.

De juiste hoeveelheid vind je het makkelijkst met een proefrondje. Zet het lege, droge deksel in het potje met water. De ingesloten lucht verdringt ongeveer evenveel water als straks de boter. Loopt er niets over en staat de rand in het water, onthoud dan dat peil.

• Te veel water: het loopt over als je het deksel erop zet, of het komt in het deksel en weekt de onderkant van de boter op.
• Te weinig water: de rand staat niet overal in het water. Dan is de boter niet afgesloten en komt er toch lucht bij.
• Welk water: koud kraanwater is prima. Gebruik je ongezouten roomboter, doe dan een snufje zout in het water; dat remt de groei van bacteriën.

Tot welke temperatuur werkt hij?

Een Franse botervloot werkt het best bij 18–22 °C. Boter heeft geen vast smeltpunt: boven ongeveer 25 °C wordt hij erg zacht, rond 28 °C begint hij te smelten en tussen 32 en 36 °C is hij vloeibaar. Is het in de keuken warmer dan 25 °C, dan glijdt de boter makkelijk uit het deksel.

Voor de plek geldt hetzelfde: niet naast het fornuis, de oven, het koffiezetapparaat, de broodrooster of de vaatwasser, niet op een zonnige vensterbank en niet boven de verwarming. Goed zijn een schaduwrijke plek op het aanrecht, een plank aan een binnenmuur of de voorraadkast. Een kelderkast of bijkeuken is in de zomer vaak de koelste plek in huis.

In de zomer: vijf tips tegen te zachte boter

• Ververs het water elke dag met koud water; op warme dagen mag er een ijsblokje in.
• Vul minder boter, ongeveer voor twee à drie dagen.
• Zet de botervloot ’s nachts in de kelderkast, de bijkeuken of de koelste kamer.
• Is het warmer dan 25 °C, zet hem dan met potje en al in de koelkast en haal hem 15–20 minuten voor het eten eruit.
• Na een hittegolf maak je het deksel leeg, spoel je het om en vul je het opnieuw, in plaats van zachte resten met verse boter te mengen.

Welke boter doe je in een Franse botervloot?

In principe elke boter die je graag op brood smeert. Voor smaak en houdbaarheid maakt het wel uit welke je kiest. In Nederland en België koop je roomboter meestal per pakje van 250 g, ongezouten of gezouten.

Welke soort je kiest, is vooral een kwestie van smaak. Belangrijker is dat de boter vers is: vul de botervloot met een nieuw pakje, niet met een restje dat al een week open in de koelkast ligt.

Schoonmaken: bij elke nieuwe vulling

Het deksel spoel je bij elke nieuwe vulling om, het potje elke keer dat je het water ververst. Zo krijgen vet en bacteriën geen kans.

• Resten eruit: schraap het laatste beetje boter met een spatel uit het deksel en gebruik het om te koken of te bakken.
• Afwassen: met heet water en afwasmiddel of in de vaatwasser. Onze Franse botervloot van steengoed is vaatwasserbestendig.
• Drogen: laat het deksel vanbinnen helemaal drogen of droog het na met een schone theedoek, en vul het pas daarna.
• Kalkrand in het potje: week hem los met verdunde azijn of citroenzuur en spoel goed na. In streken met hard kraanwater ontstaat zo’n rand sneller.
• Geen temperatuurschok: giet geen kokend water in een deksel dat net uit de koelkast komt.

Steengoed is dicht gebakken en neemt minder dan 1% water op. Vet en geuren trekken daardoor niet in de scherf, anders dan bij ongeglazuurd aardewerk dat vet kan opnemen.

Problemen en oplossingen

Ranzige boter herken je aan de geur: scherp, zeepachtig of naar oude kaas, met een bittere smaak. Een donkergele, wat doorschijnende bovenlaag is ook een teken. Twijfel je, proef dan een klein beetje en gooi de boter weg als hij niet meer fris smaakt.

Franse botervloot of botervloot met deksel?

Veel huishoudens combineren de twee: de Franse botervloot staat op tafel, de voorraad ligt in de koelkast. Voor een heel pakje van 250 g of een stuk kaas is de grote botervloot van stoneware (Ø 16 cm) bedoeld. De botervloot met deksel is met 15 cm iets compacter en geschikt voor een blok tot ongeveer 200 g. Alle modellen vind je bij de keramische botervloten.

Hoeveel boter voor welk huishouden?

Vuistregel: vul niet meer boter dan je in ongeveer een week opmaakt. Reken op 5–10 g per boterham, afhankelijk van hoe dik je smeert. Een pakje van 250 g is dus goed voor 25 tot 50 boterhammen.

Boter bewaren: botervloot, koelkast of vriezer?

Op een pakje boter staat ‘ten minste houdbaar tot’. Dat is geen uiterste datum zoals ‘te gebruiken tot’: ongeopende, koel bewaarde boter is vaak nog een tijd goed. Ruik, kijk en proef voordat je hem gebruikt.

Smaakboter: wat mag erin en wat niet?

In de Franse botervloot hoort pure of gezouten boter. Verse kruiden, knoflook en ui brengen vocht en bacteriën mee en bederven op kamertemperatuur snel. Maak smaakboter daarom in kleine porties, bewaar hem in de koelkast en eet hem binnen een paar dagen op.

Bij een brunch thuis zet je twee of drie soorten in kleine schaaltjes naast de botervloot. Hoe je de honing daarvoor bewaart, lees je in ons artikel over honing bewaren.

Een keramische botervloot kopen: waar let je op?

Of je nu een Franse botervloot of een gewone botervloot kiest, let bij keramiek op vijf punten:

• Materiaal: steengoed en porselein zijn dicht gebakken en nemen nauwelijks water, vet of geuren op. Ongeglazuurd aardewerk is poreus.
• Glazuur: dat moet geschikt zijn voor contact met voedsel. Waar je op let, lees je in lood en cadmium in keramiek.
• Maat: in Nederland en België is een pakje roomboter 250 g. Kijk of dat erin past of dat je het wilt verdelen.
• Stabiliteit: een zware, brede voet kiept niet om als je het deksel eraf haalt.
• Onderhoud: vaatwasserbestendig scheelt tijd, want het deksel gaat bij elke vulling in de afwas.

Onze botervloten ontstaan in ons atelier uit gespikkeld steengoed. Daarna glazuren we elk stuk met de hand door het in het glazuur te dompelen. Daarom verlopen de glazuurrand en de glazuurloop bij elk exemplaar net iets anders. De glazuren zijn loodvrij en volgens eigen recepten gemaakt; elke nieuwe glazuurbatch testen we op geschiktheid voor contact met voedsel.

De Franse botervloot als cadeau

Een Franse botervloot is een cadeau dat elke dag gebruikt wordt: bij een housewarming, voor wie van een uitgebreid ontbijt houdt of voor iedereen die zelf brood bakt. Samen met een suikerpot en een melkkannetje in hetzelfde glazuur, bijvoorbeeld Zandmat of Melkwit, wordt het een complete set voor de ontbijttafel.

We pakken je cadeau gratis in, in een doosje van gerecycled papier met een kaartje. Zet je tekst in de opmerking bij je bestelling, dan schrijven we hem met de hand op het kaartje. We kunnen het pakket ook rechtstreeks naar de ontvanger sturen, zonder prijs erin. Meer ideeën vind je bij de housewarming cadeaus en in ons artikel cadeaus voor in de keuken.

Veelgestelde vragen