Lood en cadmium in keramiek: is je servies veilig?
Lood in servies is bij nieuwe borden en mokken voor eten en drinken streng aan banden gelegd: de EU bepaalt hoeveel lood en cadmium er uit het glazuur in voedsel mag overgaan, en Nederland heeft die grenzen in 2026 flink aangescherpt. Het risico zit vooral in oud servies, vakantiekeramiek en decoratieve keramiek. Hier lees je welke regels gelden, welk servies je beter bekijkt, wat loodtests waard zijn en hoe je het risico verkleint.
Hoe komen lood en cadmium in keramiek?
Loodverbindingen werden eeuwenlang aan glazuren toegevoegd: ze verlagen de smelttemperatuur en geven een glad, glanzend oppervlak met heldere kleuren. Cadmiumverbindingen zorgen voor felle rode, oranje en gele tinten. Is een glazuur goed samengesteld en goed gebakken, dan houdt het die stoffen grotendeels vast. Is het te laag gebakken, verkeerd samengesteld, versleten of gebarsten, dan kunnen lood en cadmium in voedsel overgaan – vooral in zuur en heet eten.
Beide metalen zijn schadelijk voor de gezondheid. Lood tast vooral het zenuwstelsel aan, zeker bij kinderen en ongeboren baby’s, en hoopt zich op in de botten. De Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) concludeerde in 2010 dat er voor lood geen veilige drempelwaarde aan te wijzen is. Cadmium belast vooral de nieren en verlaat het lichaam maar heel langzaam.
Welke grenswaarden gelden voor lood in servies?
Voor keramiek die met voedsel in aanraking komt, geldt in de hele EU richtlijn 84/500/EEG, aangevuld met richtlijn 2005/31/EG. Gemeten wordt hoeveel metaal een stuk afgeeft: het wordt 24 uur bij 22 °C gevuld met azijnzuur van 4%, waarna de vloeistof wordt onderzocht. Sinds de aanvulling van 2005 moet keramiek voor voedsel in elke schakel van de handel, tot en met de winkel, vergezeld gaan van een schriftelijke verklaring van overeenstemming, waarin de fabrikant bevestigt dat de grenswaarden worden gehaald.
De Europese grenswaarden stammen in de kern uit 1984. Op Europees niveau wordt al jaren gewerkt aan strengere waarden; Nederland heeft daar niet op gewacht. Sinds 29 mei 2026 gelden hier veel lagere grenswaarden, vastgelegd in de Warenwetregeling verpakkingen en gebruiksartikelen:
| Categorie | Voorbeelden | EU (richtlijn 84/500/EEG) | Nederland sinds 29 mei 2026 |
|---|---|---|---|
| 1: plat of hooguit 25 mm diep | borden, schotels, platte schalen | lood 0,8 mg/dm² (800 µg/dm²), cadmium 0,07 mg/dm² (70 µg/dm²) | lood 6 µg/dm², cadmium 4 µg/dm² |
| 2: alle andere vulbare stukken | mokken, kopjes, kommen, kannen | lood 4,0 mg/l (4.000 µg/l), cadmium 0,3 mg/l (300 µg/l) | lood 30 µg/l, cadmium 20 µg/l |
| 3: kookgerei, en verpakkingen en bewaarpotten van meer dan 3 liter | ovenschalen, pannen, grote inmaakpotten | lood 1,5 mg/l (1.500 µg/l), cadmium 0,1 mg/l (100 µg/l) | lood 10 µg/l, cadmium 7 µg/l |
Voor lood zijn de Nederlandse waarden dus ruim honderd keer zo streng, voor cadmium ongeveer vijftien keer. Er geldt een overgangsregel: keramiek die aan de oude regels voldeed en vóór 1 december 2026 voor het eerst op de markt is gebracht, mag nog worden verkocht tot de voorraad op is. De aanscherping hangt samen met een besluit van het Comité van Ministers van de Benelux van 29 november 2024 over keramiek die met voedsel in contact komt. Ook België voert dit Benelux-besluit volgens berichten van keuringsinstanties uit met een koninklijk besluit van 19 juli 2026; de website van de FOD Volksgezondheid noemde in het najaar van 2026 nog het koninklijk besluit van 1 mei 2006 met de Europese grenswaarden. Kijk daarom bij de FOD naar de actuele stand.
In Nederland houdt de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) toezicht op servies en andere materialen die met voedsel in aanraking komen; daar kun je ook een melding doen. In België zijn de FOD Volksgezondheid (regelgeving) en het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV, controle) het aanspreekpunt.
Glas-en-vorksymbool en ‘voedselveilig’: wat zegt het?
Het glas-en-vorksymbool laat zien dat een voorwerp bedoeld is voor contact met levensmiddelen. Borden en mokken hoeven het niet te dragen, omdat hun doel vanzelf spreekt – de grenswaarden gelden er wel voor. Anders is het bij decoratieve keramiek: staat er ‘niet geschikt voor levensmiddelen’, ‘alleen decoratie’ of ‘decorative only’ op een stuk, dan hoeft het glazuur niet aan de grenswaarden voor servies te voldoen. Uit zulke schalen, kannen of vazen eet of drink je dus niet.
Ook ‘lead free’ of ‘loodvrij’ verdient een tweede blik: het zegt niets over cadmium, en ook een loodvrij glazuur moet goed gebakken zijn om stabiel te zijn. Wat de andere tekens onder borden en mokken betekenen, lees je in symbolen op servies.
Welk servies bekijk je beter?
| Servies | Risico | Advies |
|---|---|---|
| Nieuw servies uit de winkel, bedoeld voor eten en drinken | klein | gewoon gebruiken waarvoor het bedoeld is |
| Decoratieve keramiek met ‘niet geschikt voor levensmiddelen’ | onbekend | niet gebruiken om uit te eten of te drinken |
| Vakantiekeramiek van de markt, handbeschilderde stukken van onbekende herkomst | mogelijk verhoogd | als decoratie gebruiken |
| Oud servies, bijvoorbeeld uit oma’s kast, van de rommelmarkt of de kringloopwinkel | mogelijk verhoogd | er niets zuurs in bewaren, alleen af en toe gebruiken |
| Servies met versleten, gebarsten of afschilferend glazuur | verhoogd | niet meer gebruiken voor eten |
| Oudere stukken met een felrode, oranje of gele binnenkant | mogelijk verhoogd | vooral voorzichtig zijn met zure gerechten |
| Mokken van onbekende herkomst met decor aan de drinkrand | mogelijk verhoogd | niet dagelijks gebruiken |
Craquelé, een netwerk van fijne haarlijntjes in het glazuur, en versleten plekken vergroten het oppervlak waarlangs stoffen kunnen vrijkomen. Hoe je barstjes herkent, lees je in waarom keramiek barst. Bij effectglazuren zoals raku is extra voorzichtigheid geboden – meer daarover in raku-keramiek.
Zo verklein je het risico thuis
- Bewaar zure etenswaren zoals sap, azijn, fruit, tomatensaus, wijn of zuurkool niet lang in oud of onbekend servies – zuur lost metalen het makkelijkst op.
- Verwarm niets in zulk servies en zet het niet in de magnetron: warmte versnelt het vrijkomen.
- Gebruik oud familieservies voor feestdagen, niet als mok voor je dagelijkse koffie.
- Wat als decoratie is verkocht, blijft decoratie.
- Kies voor kinderen alleen nieuw servies dat uitdrukkelijk bedoeld is voor eten en drinken.
Voor potten waarin eten wekenlang met zuur in aanraking is, geldt dat nog sterker: een inmaakpot of zuurkoolpot moet uitdrukkelijk voor levensmiddelen bedoeld zijn – zie zuurkool maken in een stenen pot. En heb je jarenlang dagelijks uit een verdacht stuk gedronken en maak je je zorgen, dan kan je huisarts het loodgehalte in je bloed laten bepalen.
Lood in servies testen: laboratorium of teststaafjes?
Betrouwbaar is alleen een laboratoriumonderzoek. Laboratoria meten volgens de norm NEN-EN 1388-1 hoeveel lood en cadmium een stuk afgeeft aan een oplossing van azijnzuur – precies wat de grenswaarden regelen. Voor één erfstuk is dat zelden de moeite waard, voor een serie of een bedrijf wel.
Loodteststaafjes uit de winkel tonen lood aan het oppervlak aan met een kleurreactie. Ze geven een ruwe aanwijzing, meer niet:
- ze meten niet hoeveel lood er in eten overgaat
- een negatieve uitslag sluit afgifte niet uit
- een positieve uitslag zegt niet of de grenswaarde wordt overschreden
- op rode en roze glazuren is de kleurreactie moeilijk af te lezen
- sommige staafjes reageren ook op andere metalen, zoals barium
- cadmium meten ze niet
Twijfel je over een bepaald stuk, dan is de eenvoudigste oplossing: gebruik het als decoratie, sierpot of pennenbeker.
Keramiek uit een atelier: waar komt het op aan?
Keramiek uit kleine ateliers is net zo veilig als fabrieksservies, als er glazuren worden gebruikt die bedoeld zijn voor gebruiksservies en als die goed worden gebakken. Ons steengoed glazuren we stuk voor stuk met de hand, met loodvrije glazuren volgens eigen recepten, en elke nieuwe glazuurbatch testen we op geschiktheid voor contact met voedsel. In de tweede brand, die eindigt op 1250 °C, smelt het glazuur stevig samen met het dicht gesinterde steengoed.
Deze vragen kun je elke verkoper van servies stellen:
- Is het stuk bedoeld voor contact met voedsel?
- Is er een verklaring van overeenstemming voor dit product?
- Zijn de glazuren aan de binnenkant bedoeld voor gebruiksservies?
- Mag het in de vaatwasser, de magnetron en de oven?
- Wie heeft het gemaakt?
Een serieuze verkoper beantwoordt die vragen graag. Wil je iets weten over een product van ons en het glazuur ervan, mail dan naar [email protected] of gebruik het contactformulier. Hoe steengoed, aardewerk en porselein verschillen, lees je in soorten keramiek.
Gespikkeld steengoed met loodvrije glazuren: mokken, borden en kommen voor elke dag.
Bekijk het serviesVeelgestelde vragen
Zit er lood in keramiek?
Bij nieuw servies voor eten en drinken is wettelijk begrensd hoeveel lood er in voedsel mag overgaan. Het risico zit vooral in oude keramiek, vakantiekeramiek en decoratieve stukken.
Hoe weet je of een mok lood afgeeft?
Zeker weten doe je het alleen met een laboratoriumonderzoek volgens NEN-EN 1388-1. Teststaafjes geven een ruwe aanwijzing; gebruik de mok bij twijfel als decoratie.
Is oud servies van oma gevaarlijk?
Niet per se, maar de glazuren van oudere stukken zijn niet volgens de huidige normen getest. Bewaar er niets zuurs in, verwarm er niets in en gebruik het liever bij bijzondere gelegenheden.
Welke grenswaarden gelden voor lood in servies?
In de EU volgens richtlijn 84/500/EEG bijvoorbeeld 0,8 mg/dm² voor borden en 4,0 mg/l voor mokken en kommen. In Nederland gelden sinds 29 mei 2026 veel strengere waarden, zoals 6 µg/dm² voor borden en 30 µg/l voor mokken.
Waarom zijn zure gerechten een groter risico?
Zuur lost metalen makkelijker uit het glazuur op. Daarom wordt bij de test azijnzuur gebruikt, en daarom bewaar je sap, azijn of tomatensaus niet lang in servies waarover je twijfelt.
Mag je eten van decoratieve keramiek?
Nee, tenzij ze uitdrukkelijk bedoeld is voor contact met voedsel. Glazuren van decoratieve stukken hoeven niet aan de grenswaarden voor servies te voldoen.
Waar meld je servies dat je niet vertrouwt?
In Nederland bij de NVWA, in België bij het FAVV. Zij houden toezicht op materialen die met voedsel in aanraking komen.
Zijn de glazuren van PureKeramiek loodvrij?
Ja. We gebruiken loodvrije glazuren volgens eigen recepten, en elke nieuwe glazuurbatch testen we op geschiktheid voor contact met voedsel.
Servies voor elke dag van gespikkeld steengoed, met loodvrije glazuren en gebakken op 1250 °C.
Naar het servies