Keramiek maken en beschilderen
Keramiek glazuren: methodes, stoken en veelgemaakte fouten
Keramiek glazuren doe je in drie stappen: je brengt het glazuur aan op stofvrij biscuitwerk (door te dompelen, gieten, kwasten of spuiten), laat het helemaal drogen en stookt het op de temperatuur die op het glazuur staat. Hieronder lees je hoe je poederglazuur aanmaakt, welke methode waarvoor geschikt is, waar je op let bij het kopen van glazuur en hoe je de bekende glazuurfouten herkent en voorkomt.
Wat is glazuur?
Glazuur is een dun glaslaagje dat in de oven op keramiek ontstaat. Vóór het stoken is het een mengsel van grondstoffen in water: kwarts vormt het glas, vloeimiddelen zoals veldspaat of krijt verlagen het smeltpunt, kaolien maakt de smelt stroperig en metaaloxiden zoals kobalt, ijzer of koper geven kleur. In de oven smelt dat mengsel tot een gladde, dichte laag die de scherf beschermt en kleur geeft.
Glazuur en klei moeten qua temperatuur bij elkaar passen. Een aardewerkglazuur wordt op steengoedtemperatuur te vloeibaar en loopt af; een steengoedglazuur smelt op aardewerktemperatuur niet goed en blijft ruw en dof.
| Soort glazuur | Stooktraject | Typisch voor |
|---|---|---|
| Aardewerkglazuur (laagstook) | ongeveer 1020–1100 °C | aardewerk, terracotta, majolica |
| Steengoedglazuur | ongeveer 1180–1280 °C | steengoed en servies voor elke dag |
| Porseleinglazuur | ongeveer 1250–1400 °C | porselein |
| Rakuglazuur | ongeveer 900–1000 °C | raku, niet voor servies |
Glazuur kopen: kant-en-klaar of poeder?
Kant-en-klaar glazuur, vloeibaar in potjes, is al aangemaakt en meestal bedoeld om mee te kwasten. Het is makkelijk en geschikt voor kleine hoeveelheden en details, maar per kilo duidelijk duurder. Poederglazuur maak je zelf aan met water. Dat is goedkoper en de juiste keus als je wilt dompelen of gieten, want daarvoor heb je een hele emmer glazuur nodig. Let bij het kopen op:
- het stooktraject: dat moet passen bij je klei en bij de oven waarin je stookt
- de vermelding voor servies: aan de binnenkant van mokken en kommen gebruik je alleen glazuur dat de fabrikant uitdrukkelijk geschikt noemt voor eten en drinken
- de toepassing: om te kwasten, om te dompelen of voor allebei
- een foto of proefplaatje van het resultaat op een klei zoals die van jou – hetzelfde glazuur ziet er op rode klei heel anders uit dan op witte
- de hoeveelheid: om te kwasten is een potje genoeg, om te dompelen heb je al gauw een paar kilo poeder nodig
Poederglazuur aanmaken: stap voor stap
- Werk met een stofmasker (minstens FFP2) en handschoenen – glazuurstof hoort niet in je longen.
- Doe eerst het water in de emmer en strooi het poeder erin, niet andersom.
- Hoeveelheden als richtwaarde: om te kwasten ongeveer 550–700 ml water per kilo poeder, om te dompelen, gieten en spuiten ongeveer 700–1000 ml. Transparante glazuren maak je meestal wat dunner aan.
- Laat het mengsel een paar uur staan en meng het daarna klontvrij met een mengstaaf op de boormachine.
- Strijk het door een fijne glazuurzeef. Uitzondering: zeef effectglazuren niet, want hun korrels zorgen juist voor het effect.
- Controleer de dikte: ongeveer als ongeklopte slagroom. Wil je het precies doen, weeg dan 100 ml: voor dompelglazuur is 140–150 gram een gangbaar uitgangspunt. Roer voor elk gebruik goed door, want glazuur zakt uit.
- Noteer de verhouding, zodat je het resultaat kunt herhalen.
Het biscuitwerk voorbereiden
Meestal glazuur je biscuitwerk: het stuk na de eerste brand op 900–950 °C (de biscuitbrand, in Vlaanderen ook ruwbak genoemd). Het is stevig en zuigt het glazuur gelijkmatig op. Hoe die biscuitbrand verloopt, lees je in alles over de keramiekoven.
- Neem het stof af met een vochtige spons en pak het stuk niet vast met ingesmeerde handen – vet stoot glazuur af.
- Bestrijk het standvlak met afdekwas (wax resist) of laat het vrij: glazuur op de voet laat het stuk in de oven aan de ovenplaat vastsmelten.
- Houd 3–5 mm boven de voet vrij van glazuur, want het glazuur zakt tijdens het stoken iets naar beneden.
- Maak sterk zuigende stukken eerst kort vochtig, zodat de laag niet te dik wordt.
Keramiek glazuren: dompelen, gieten, kwasten of spuiten
| Methode | Zo doe je het | Geschikt voor | Tip |
|---|---|---|---|
| Dompelen | dompel het stuk 2–4 seconden in het glazuur, haal het er in één beweging uit en laat het uitdruipen | de gelijkmatigste laag, hele stukken in één keer | gebruik een glazuurtang en werk de grijpplekken daarna bij met een penseel |
| Gieten | giet glazuur in het stuk, draai het schuin rond tot het glazuur de rand raakt en giet het terug; giet daarna glazuur over de buitenkant | binnenkant van mokken en kommen, grote stukken | eerst de binnenkant, dan de buitenkant |
| Kwasten | breng 2–3 lagen kruislings aan en laat elke laag drogen tot hij niet meer glanst | kant-en-klaar glazuur, details, kleine hoeveelheden | brede, zachte glazuurkwast |
| Sponzen (tamponneren) | dep het glazuur met een blokje spons op het stuk, in 2–3 lagen | reliëf, gevlekte effecten, kleine vlakken | houd de spons nat genoeg, anders trekt hij het glazuur weer los |
| Spuiten | spuit het glazuur in een fijne nevel op met een spuitpistool | kleurverlopen, grote vlakken | alleen in een spuitcabine met afzuiging en met adembescherming |
Is de laag te dun, dan wordt het glazuur ruw en dof; is hij te dik, dan loopt het af of trekt het samen. Meerdere dunne lagen zijn veiliger dan één dikke. Een dikkere laag maakt kleuren en effecten sterker, een heel dunne laag maakt veel glazuren matter. Houd je aan de aanwijzingen op de verpakking en test nieuwe glazuren eerst op proefstukjes.
Glazuren combineren en effectglazuren
Effectglazuren bevatten bestanddelen die in de oven spikkels, strepen, kristallen of kleurverlopen vormen. Ook twee glazuren over elkaar geven overgangen die één glazuur niet kan maken. Het resultaat hangt af van de volgorde, de laagdikte en de stooktemperatuur. Stook daarom eerst proeven op rechtopstaande testplaatjes: dan zie je meteen hoe sterk een combinatie loopt.
Klassiekers zoals celadon, tenmoku en asglazuren komen aan bod in soorten glazuur. Hoe je met gekleurde engobe onder het glazuur tekent en krast, lees je in engobe en sgraffito.
In ons atelier glazuren we elk stuk met de hand door het in het glazuur te dompelen. Daarom verlopen de glazuurrand en de glazuurloop bij elk exemplaar net iets anders. Hoe negen van onze glazuren er op steengoed uitzien, laat de glazuurstalenbox zien.
De glazuurbrand: hier let je op
- Laat het glazuur helemaal drogen, het liefst een nacht.
- Houd standvlakken vrij van glazuur en bestrijk de ovenplaten met ovenplaatcoating.
- Zet de stukken op ongeveer 1 cm afstand van elkaar, zodat ze niet aan elkaar vastsmelten.
- Kies temperatuur en stijgsnelheid volgens de aanwijzingen op het glazuur; glazuur en klei moeten bij elkaar passen.
- Open de oven pas onder ongeveer 100 °C.
Veelgemaakte fouten bij het glazuren
| Fout | Zo ziet het eruit | Meestal de oorzaak | Oplossing |
|---|---|---|---|
| Aflopen | het glazuur loopt op de ovenplaat, het stuk zit vast | laag te dik, te heet gestookt | dunner aanbrengen, de voetzone vrijlaten, de temperatuur controleren |
| Kruipen | het glazuur trekt zich samen tot eilandjes, met kale plekken ertussen | stof of vet op het biscuitwerk, laag te dik | biscuitwerk vochtig afnemen, dunner aanbrengen |
| Speldenprikken en kraters | kleine gaatjes en open blaasjes | gassen uit de scherf, te snel opgewarmd | de biscuitbrand volledig afmaken, langzamer stoken, een korte houdtijd aan het eind |
| Haarscheurtjes (craquelé) | een netwerk van fijne barstjes in het glazuur | het glazuur krimpt bij het afkoelen meer dan de scherf | een glazuur kiezen dat bij de klei past; als effect gewild, bij servies ongewenst |
| Afspringen | het glazuur springt bij randen en hoeken af | het glazuur zet veel minder uit dan de scherf | een ander glazuur of een andere klei kiezen |
| Ruwe, doffe plekken | zanderig, mat, zonder glans | laag te dun of te laag gestookt | dikker aanbrengen, de stooktemperatuur controleren |
Haarscheurtjes kunnen ook jaren na het stoken nog ontstaan. Meer over barsten, temperatuurschokken en afgesprongen stukjes lees je in waarom keramiek barst.
Voedselveilig glazuren: waar let je op?
- Gebruik voor servies alleen glazuren die de fabrikant uitdrukkelijk geschikt noemt voor eten en drinken, en stook ze op de aangegeven temperatuur – te laag gestookt glazuur kan stoffen afgeven.
- Glazuren met de vermelding ‘niet geschikt voor servies’ gebruik je alleen aan de buitenkant of voor decoratie.
- Rakuglazuren en glazuren met craquelé zijn meestal niet bedoeld voor eten en drinken.
- Glazuur de binnenkant van mokken en kommen helemaal en glad, zodat er niets in poriën achterblijft.
Welke grenswaarden voor lood en cadmium gelden, lees je in lood en cadmium in keramiek. Onze glazuren zijn loodvrij en maken we volgens eigen recepten; elke nieuwe glazuurbatch testen we op geschiktheid voor contact met voedsel.
Negen glazuren op steengoed in één box: zo zie je de kleur en het oppervlak van onze glazuren voordat je bestelt.
Bekijk de glazuurstalenboxGlazuren zonder oven: kan dat?
Een echt glazuur heeft altijd een stookbeurt nodig. Producten die als ‘koud glazuur’ worden verkocht, zijn lakken of gietharsen: ze glanzen, maar zijn geen glas en niet bedoeld voor servies. Wil je zonder keramiekoven keramiek versieren, beschilder dan kant-en-klaar geglazuurde stukken met porseleinverf die je in de gewone oven uithardt – welke verf blijft zitten, lees je in het artikel over keramiekverf. Voor echt glazuur kun je bij veel keramiekateliers terecht om je werk tegen betaling te laten stoken.
Veelgestelde vragen
Hoe glazuur je keramiek?
Neem het biscuitwerk af met een vochtige spons, laat het standvlak vrij of bestrijk het met afdekwas, breng het glazuur aan door te dompelen, gieten of kwasten, laat het drogen en stook het op de temperatuur van het glazuur.
Kun je keramiek glazuren zonder oven?
Nee. Zogenaamd koud glazuur is lak of hars, geen glazuur in keramische zin, en niet geschikt voor servies.
Hoeveel lagen glazuur breng je aan met een kwast?
Meestal twee tot drie, kruislings en telkens nadat de vorige laag is opgedroogd. De aanwijzing van de fabrikant is bepalend.
Hoe lang moet glazuur drogen voor het stoken?
Tot het helemaal droog is – meestal is een nacht genoeg. Vochtig glazuur kan in de oven afspringen of blazen vormen.
Waarom loopt glazuur af in de oven?
Meestal is de laag te dik of is er te heet gestookt. Laat 3–5 mm boven de voet vrij en test combinaties op rechtopstaande proefstukjes.
Waarom glazuur je de onderkant niet?
Glazuur op de voet zou het stuk in de oven aan de ovenplaat vastsmelten. Daarom blijft het standvlak vrij of bestrijk je het met afdekwas.
Kun je twee glazuren over elkaar aanbrengen?
Ja, dat geeft vaak mooie overgangen. Test de combinatie wel eerst, want glazuren over elkaar lopen sterker.
Kun je geglazuurde keramiek opnieuw glazuren?
Ja. Omdat gestookt glazuur niet meer zuigt, maak je het nieuwe glazuur wat dikker aan of voeg je een glazuurbinder toe, en daarna stook je het stuk opnieuw.
Benieuwd naar onze glazuren op steengoed? De glazuurstalenbox bevat negen stalen voor € 12,90.
Bekijk de glazuurstalenbox