Keramiek maken en beschilderen
Soorten glazuur: celadon, tenmoku, effectglazuur en gespikkeld steengoed
Soorten glazuur verschillen in stooktemperatuur, oppervlak en effect: van transparant en glanzend via zijdemat tot effectglazuren die in de oven strepen, spikkels of kristallen vormen. Hieronder vind je de belangrijkste glazuren voor keramiek – celadon, tenmoku, as-, zout- en kristalglazuur, gespikkeld steengoed – met hun herkomst, uiterlijk en onderhoud, en wat je moet weten over voedselveiligheid.
Wat is glazuur en waar bestaat het uit?
Glazuur is een dun glaslaagje dat in de oven op keramiek smelt en met de scherf vergroeit. Vóór het stoken is het een mengsel van fijngemalen grondstoffen in water. Na het afkoelen vormt het een gladde, harde en dichte laag die de kleur en de glans bepaalt.
| Bestanddeel | Taak |
|---|---|
| Kwarts | vormt het glas |
| Smeltmiddelen zoals veldspaat, krijt, natrium- of kaliumverbindingen | verlagen het smeltpunt |
| Aluminiumoxide, meestal uit kaolien | maakt de smelt stroperig, zodat het glazuur niet afloopt |
| Metaaloxiden | geven kleur: ijzer, kobalt, koper, chroom, mangaan |
| Tinoxide of zirkoon | maken het glazuur dekkend (opaak) in plaats van doorzichtig |
Soorten glazuur naar temperatuur en oppervlak
| Indeling | Soorten | Kenmerk |
|---|---|---|
| Stooktemperatuur | aardewerkglazuur of laagstookglazuur (ongeveer 1020–1100 °C), steengoedglazuur (ongeveer 1180–1280 °C), porseleinglazuur (ongeveer 1250–1400 °C) | moet passen bij het stooktraject van de klei |
| Oppervlak | glanzend, zijdemat, halfmat, mat | mat door meer aluminiumoxide of door kristallen die bij het afkoelen groeien |
| Doorzichtigheid | transparant of dekkend (opaak) | transparant laat klei, engobe en beschildering eronder zien |
| Effect | effect-, loop- en kristalglazuren, craquelé | het resultaat is bij elke stookbeurt net iets anders |
Hoe je glazuur aanmaakt, aanbrengt en stookt, lees je in keramiek glazuren: methodes en fouten.
Celadon: het zachte groen uit China
Celadon is een doorschijnend glazuur in zacht groen, blauwgroen of grijsgroen. De kleur komt van een klein beetje ijzeroxide, dat klassiek in een reducerende stookbeurt op ongeveer 1250–1300 °C de typische koele tint krijgt. Het glazuur komt uit China; ook de Koreaanse celadons uit de twaalfde eeuw zijn beroemd. Waar de laag dikker is, zoals in de diepere delen van een reliëf, wordt het groen voller – daarom staat celadon zo mooi op porselein en licht steengoed. Voor elektrische ovens bestaan recepten die de tint in een oxiderende stookbeurt benaderen.
Goed om te weten: de naam gaat terug op Céladon, een herder in een Franse roman uit de zeventiende eeuw, die grijsgroene linten droeg. Onze porseleinlijn bestaat in Porseleinwit en met een celadonglazuur op wit porselein.
Tenmoku: ijzerglazuur van honingbruin tot zwart
Tenmoku is een ijzerrijk glazuur dat na het stoken varieert van diep honingbruin tot glanzend zwart. Aan randen en kanten, waar de laag dunner is, kleurt het roestbruin. De naam is de Japanse uitspraak van het Tianmu-gebergte in China: vandaar namen Japanse monniken donker geglazuurde theekommen mee naar huis. Celadon binnenin en tenmoku aan de buitenkant is een geliefde combinatie met veel contrast. Meer over theekommen en Japanse glazuurtradities lees je in Japanse keramiek.
Effectglazuur: strepen, druppels en kleurverlopen
Effectglazuren zijn glazuren waarvan de bestanddelen in de oven met elkaar en met de scherf reageren. Daarbij ontstaan strepen, druppels, spikkels, kristallen of vloeiende kleurovergangen – bij elk stuk net iets anders. Ze heten ook wel reactieve glazuren.
- Laagdikte en temperatuur veranderen het resultaat sterk – stook altijd eerst proefstukjes.
- Effectglazuren lopen vaak meer: laat boven de voet ruim plaats vrij.
- Zeef poederglazuren met effectkorrels niet, anders verdwijnt het effect.
- Twee glazuren over elkaar geven vaak eigen effecten, maar lopen ook sterker.
Gespikkeld steengoed: waar komen de spikkels vandaan?
Bij gespikkeld steengoed bevatten de klei of het glazuur fijne ijzer- of mangaandeeltjes. In de oven smelten die door het glazuur heen en tekenen zich af als bruine tot zwarte stipjes, vooral goed zichtbaar op lichte, matte glazuren. Hoeveel spikkels een stuk krijgt en waar ze komen, beslist pas de oven.
Ons servies van gespikkeld steengoed glazuren we met de hand door het in het glazuur te dompelen. Daarom heeft elk stuk zijn eigen spikkelpatroon, glazuurrand en glazuurloop – goed te zien in de collectie Sand Dune in Zandmat en de collectie Grafiet. Hoe negen van onze glazuren er op steengoed uitzien, laat de glazuurstalenbox zien.
Andere soorten glazuur op een rij
| Glazuur | Zo ziet het eruit | Zo ontstaat het effect |
|---|---|---|
| Asglazuur | groenige tot bruine lopers, onregelmatig | houtas werkt als smeltmiddel; bij houtstook ontstaat het ook vanzelf |
| Zoutglazuur | dun, glanzend, vaak met een sinaasappelhuidstructuur | keukenzout gaat op de hoogste temperatuur de oven in en vormt met de scherf een glazuur |
| Kristalglazuur | zichtbare kristalbloemen | zinkrijk glazuur; de kristallen groeien tijdens een houdtijd bij het afkoelen |
| Craquelé | een netwerk van fijne barstjes | het glazuur krimpt meer dan de scherf, als effect bedoeld |
| Loopglazuur | dikke druppels en banen | een heel vloeibare smelt op de hoogste temperatuur |
| Rakuglazuur | craquelé, metaalglans, zwarte rookvlekken | stoken op ongeveer 900–1000 °C, gloeiend uit de oven halen en roken |
| Tinglazuur (majolica, faience) | dekkend wit als schildergrond | tinoxide maakt het glazuur ondoorzichtig |
| Luster | metaalachtige glans | metaalverbindingen, ingebrand in een extra stookbeurt op lage temperatuur |
In de Lage Landen kende men zoutglazuur vooral van het grijze en bruine steengoed uit het Rijnland, het Westerwald en het Belgische Raeren – denk aan de bekende Keulse potten. Tinglazuur is de basis van Delfts blauw en Makkumer aardewerk: lees meer in Delfts blauw en Makkumer aardewerk. Hoe raku-effecten ontstaan, lees je in raku keramiek.
Oxiderend of reducerend stoken: zo verandert de kleur
Hetzelfde metaaloxide kan afhankelijk van de lucht in de oven heel verschillende kleuren geven. Bij oxiderend stoken, met genoeg zuurstof en typisch voor elektrische ovens, kleurt ijzer meestal geelachtig tot bruin en koper groen. Bij reducerend stoken, met weinig zuurstof, zoals dat in gas- en houtovens kan, wordt ijzer het groen of blauwgroen van celadon en koper diep rood. Daarom zijn glazuren voor elektrische ovens anders samengesteld dan klassieke reductieglazuren.
Welk glazuur voor mokken en borden?
- binnenkant van mokken en kommen: een glad, goed uitgestookt glazuur dat makkelijk schoon te maken is
- rand: rondom geglazuurd, zonder scherpe randjes en schilfers
- buitenkant: hier mogen matte glazuren en effectglazuren hun werk doen
- craquelé en raku alleen voor decoratie of de buitenkant – in de barstjes zetten koffie en thee zich vast
- servies alleen met glazuren die bedoeld zijn voor eten en drinken; vraag het bij twijfel na bij de maker
Welke rol lood en cadmium spelen en welke grenswaarden gelden, lees je in lood en cadmium in keramiek. Onze glazuren zijn loodvrij en maken we volgens eigen recepten; elke nieuwe glazuurbatch testen we op geschiktheid voor contact met voedsel.
Onderhoud per soort glazuur
| Glazuur | Onderhoud |
|---|---|
| Glanzend | eenvoudig, de vaatwasser is meestal geen probleem |
| Mat en zijdemat | vaatwasser of met de hand; grijze bestekstrepen verwijder je met een papje van zuiveringszout en water |
| Gespikkeld en effectglazuur | zoals het basisglazuur; met de hand afwassen spaart het oppervlak extra |
| Craquelé | liever met de hand, want de barstjes kunnen verkleuren |
| Luster, goud- en platinarand | niet in de magnetron, vaak alleen met de hand |
Waar de grijze strepen op matte borden vandaan komen, lees je in grijze strepen van bestek verwijderen.
Van Zandmat tot Grafiet gespikkeld: onze glazuren op gespikkeld steengoed, met de hand geglazuurd.
Bekijk de collectiesVeelgestelde vragen
Welke soorten glazuur zijn er?
Je deelt ze in naar stooktemperatuur (aardewerk-, steengoed- en porseleinglazuur), naar oppervlak (glanzend, zijdemat, mat) en naar effect, zoals celadon, tenmoku, as-, zout- en kristalglazuur en craquelé.
Wat is een effectglazuur?
Een glazuur waarvan de bestanddelen in de oven reageren en strepen, spikkels, kristallen of kleurverlopen vormen. Daardoor valt elk stuk net iets anders uit.
Wat is celadon?
Een doorschijnend, lichtgroen tot blauwgroen glazuur uit China, gekleurd door een beetje ijzeroxide en klassiek reducerend gestookt.
Wat is tenmoku?
Een ijzerrijk glazuur in honingbruin tot zwart, dat op dunne plekken roestbruin kleurt.
Waar komen de spikkels in gespikkeld steengoed vandaan?
Van fijne ijzer- of mangaandeeltjes in de klei of het glazuur, die in de oven door het glazuur heen smelten.
Wat is het verschil tussen oxiderend en reducerend stoken?
Bij oxiderend stoken is er genoeg zuurstof in de oven, bij reducerend stoken weinig. Daardoor geven dezelfde oxiden andere kleuren: ijzer wordt bijvoorbeeld bruin of celadongroen.
Kunnen matte glazuren in de vaatwasser?
Goed uitgestookte matte glazuren voor servies kunnen in de vaatwasser. Bestek kan grijze strepen achterlaten, die je met een papje van zuiveringszout verwijdert.
Is craquelé geschikt voor servies?
Eerder voor decoratie of de buitenkant. In de fijne barstjes kunnen dranken en vuil zich vastzetten.
Zandmat, Kobaltblauw, Saliegroen en meer: ontdek onze glazuren op gespikkeld steengoed.
Naar de collecties
