Keramiekmuseum Princessehof in Leeuwarden: wat zie je er?

Princessehof in het kort

Het gebouw: van stadspaleis tot keramiekmuseum

Het Princessehof dankt zijn naam aan Maria Louise van Hessen-Kassel, prinses van Oranje-Nassau, in Leeuwarden bekend als Marijke Meu. Ze werd in 1711 weduwe en kocht het stadspaleis in 1731. Ze speelde een sleutelrol in het voortbestaan van het Huis van Oranje en is een voorouder van koning Willem-Alexander. Bij het museum hoort ook de Papingastins, een versterkt huis uit de 15e eeuw.

In 1917 richtten de verzamelaar Nanne Ottema (1874–1955) en zijn vrouw Grietje Kingma er een museum op. Hun Aziatische keramiek is nog altijd eigendom van de Ottema-Kingma Stichting en vormt een van de bekendste onderdelen van het museum. Tegenwoordig is het Princessehof het Nationaal Keramiekmuseum.

Wat zie je in het Princessehof?

Het museum staat bekend om zijn Aziatische, Europese en moderne keramiek. Dit zijn de onderdelen die je niet wilt missen:

Daarnaast zijn er wisselende tentoonstellingen. Wat er nu te zien is, staat op de website van het museum. Wil je je voorbereiden? Lees dan hoe je Chinees en Japans porselein herkent en hoe Delfts blauw ontstond.

M.C. Escher: geboren in het Princessehof

De graficus M.C. Escher werd in 1898 in dit gebouw geboren, in het middelste huis van het pand dat toen in delen was gesplitst. Een kleine tentoonstelling vertelt over zijn jeugd. In de overwelfde kelder maakte streetartkunstenaar Leon Keer een grote muur- en plafondschildering, geïnspireerd op Eschers prent Hol en Bol. Kom je met kinderen, begin dan in de Escher-kelder: kijken en zoeken werkt daar ook zonder uitleg.

Zo kijk je naar keramiek in een museum

Een vitrine vol borden en vazen wordt veel boeiender als je weet waar je op moet letten:

• Kijk naar de voet: aan de onderkant zie je vaak de ongeglazuurde scherf – wit en fijn bij porselein, gekleurd en grover bij aardewerk.
• Let op het blauw: kobaltblauw onder het glazuur heeft zachte randen, kleuren op het glazuur liggen er als een dun laagje bovenop.
• Vergelijk Oost en West: veel Europese stukken, zoals Delfts aardewerk, volgen Chinese voorbeelden, maar hebben een scherf van aardewerk met een wit tinglazuur in plaats van porselein.
• Zoek naar merktekens op de bodem, als een stuk zo is opgesteld dat je die kunt zien.
• Kijk naar sporen van het maken: draairingen, een glazuurloop, een vingerafdruk in het glazuur of een iets scheve rand.

Meer achtergrond lees je in het verschil tussen keramiek en porselein en merktekens op porselein.

Je bezoek aan het Princessehof voorbereiden

• Kijk vooraf op de website van het museum voor openingstijden, toegangsprijzen en de lopende tentoonstellingen.
• Heb je een Museumkaart, neem die mee: hij is geldig in het Princessehof.
• Je komt binnen via de museumwinkel aan de Grote Kerkstraat; aan de Groeneweg is er een tweede ingang, via de vernieuwde paleistuin.
• Trek er een paar uur voor uit; met de vaste collectie, een wisseltentoonstelling en de Escher-kelder ben je zo een middag bezig.
• De museumwinkel kun je ook zonder toegangskaartje bezoeken, en in de theesalon kun je even bijkomen.

De Prinsentuin, vlak bij het museum, is een fijne plek om even na te praten. En wie meer keramiek wil zien, vindt in keramiek- en porseleinmusea in Nederland en België ideeën voor een volgend uitstapje.

Meer keramiek in Friesland

Friesland heeft een eigen keramiektraditie, en het Princessehof heeft Fries aardewerk als apart onderdeel van de collectie. In Makkum is Koninklijke Tichelaar gevestigd, bekend om zijn tinglazuuraardewerk. De fabriek ging in 2015 dicht voor publiek, maar in de Waag in Makkum is in 2026 een collectie Tichelaar-aardewerk te zien. Over de geschiedenis van het bedrijf en hoe je Makkumer aardewerk herkent, lees je in Makkumer aardewerk. Wil je eerst begrijpen wat tinglazuur is en hoe het verschilt van steengoed en porselein, lees dan wat is keramiek?.

Na het museum: keramiek voor thuis

Geïnspireerd geraakt door glazuren en vormen? Voor elke dag is dicht gestookt steengoed praktisch: het neemt minder dan 1% water op, en ons servies mag in de vaatwasser en de magnetron. Onze mokken, borden en vazen glazuren we met de hand door ze in het glazuur te dompelen, zodat glazuurrand en glazuurloop bij elk stuk net iets anders verlopen. Bekijk bijvoorbeeld de flesvaas van 25 cm of de theebeker zonder oor (yunomi), die de eenvoud van Aziatische kommen en bekers in zich heeft.

Veelgestelde vragen