Keramiekmusea en porseleinmusea in Nederland en België: tips voor een uitstapje

Keramiekmusea in Nederland en België op een rij

Openingstijden, toegangsprijzen en tentoonstellingen veranderen: kijk voor je bezoek altijd op de website van het museum.

Keramiekmuseum of porseleinmuseum: wat is het verschil?

Een porseleinmuseum richt zich op porselein: op de fabrieken, hun merken en vormen, op de tafelcultuur aan het hof en op de industriële productie. Een keramiekmuseum laat het hele spectrum zien: aardewerk, steengoed, faience en porselein, vaak ook hedendaagse keramische kunst. Het Princessehof is zo’n breed keramiekmuseum; porselein is er één onderdeel van. Hoe de materialen verschillen, lees je in het verschil tussen keramiek en porselein.

Princessehof: het nationale keramiekmuseum in Leeuwarden

Het Princessehof noemt zich het nationale keramiekmuseum van Nederland. Het beheert circa 35.000 objecten: historische en hedendaagse keramiek uit Azië, Europa en het Midden-Oosten. Hoogtepunten zijn zeldzaam keizerlijk porselein uit China, Delfts aardewerk, Nederlandse art nouveau en art deco uit de periode 1880–1930 en werk van Picasso en Karel Appel. Het museum is gevestigd in het 18e-eeuwse stadspaleis van Maria Louise van Hessen-Kassel, en M.C. Escher werd er in 1898 geboren; een kleine tentoonstelling vertelt over zijn jeugd.

Het Fries Museum en het Princessehof vormen samen één organisatie van twee zelfstandige musea in Leeuwarden, dus een dubbel museumbezoek in één stad ligt voor de hand. Alles over de collectie, het gebouw en je bezoek lees je in Keramiekmuseum Princessehof: wat zie je er?.

Royal Delft: museum en werkende fabriek

Royal Delft is de enige van de ruim dertig Delftse plateelbakkerijen uit de 17e eeuw die nog bestaat; De Porceleyne Fles werd in 1653 opgericht. Je loopt er door de werkende fabriek, ziet schilders aan het werk en bekijkt in het museum de historische collectie. Zo zie je museum en productie op één middag.

Een dagplan voor Delft, met tips voor tickets en de binnenstad, vind je in Royal Delft bezoeken. Wie wil weten hoe je echt Delfts blauw herkent en hoe tinglazuur werkt, leest vooraf Delfts blauw: geschiedenis en technieken.

Antieke keramiek: Griekse vazen in Amsterdam en Antwerpen

Voor keramiek uit de oudheid hoef je niet naar Athene. Het Allard Pierson in Amsterdam bezit een collectie Griekse vazen; stukken daaruit zijn opgenomen in het Corpus Vasorum Antiquorum, de internationale catalogus van antieke vazen. In Antwerpen toont het Museum Mayer van den Bergh een zwartfigurige halsamfoor uit Attika met de wijngod Dionysos. De vaas hoorde bij de collectie-Micheli, vooral middeleeuwse beeldhouwkunst, die Fritz Mayer van den Bergh in 1898 kocht.

Hoe je zwartfigurig en roodfigurig uit elkaar houdt en wat een krater of kylix is, lees je in Griekse vazen: stijlen, vormen en technieken.

Keramis in La Louvière: aardewerk van Boch

In België is er een museum dat helemaal aan keramiek is gewijd: Keramis in La Louvière, het Centrum voor Keramiek van de Federatie Wallonië-Brussel. Het staat op het terrein van de vroegere aardewerkfabriek van Boch, waar nog drie grote flesvormige ovens staan, de laatste van hun soort in België. Je ziet er aardewerk dat Boch in de 19e en 20e eeuw maakte, van stukken voor dagelijks gebruik tot de vazen van Charles Catteau, en een grote collectie keramiek van kunstenaars uit de tweede helft van de 20e eeuw. Meer over de fabriek, Catteau en de merktekens lees je in Boch Frères Keramis: Belgisch art-deco-aardewerk.

Keramiek in de stad: routes, ateliers en markten

Niet alle keramiek staat in een museum. Tijdens de Goudse Keramiekdagen, meestal in mei rond Hemelvaartsdag, loop je in Gouda een keramiekroute door de binnenstad langs ateliers, musea en galeries. En op markten als Keramisto in Milsbeek of de Internationale Keramiekmarkt Swalmen zie je in één weekend het werk van tientallen keramisten; op Keramisto zijn het er zo’n honderd. Data en tips vind je in pottenbakkersmarkten in Nederland en België.

Voor Fries aardewerk kun je ook naar Makkum, de thuisbasis van Koninklijke Tichelaar. De fabriek ging in 2015 dicht voor publiek, maar in de Waag is in 2026 een collectie Tichelaar-aardewerk te zien. Over de geschiedenis van het bedrijf en hoe je Makkumer stukken herkent, lees je in Makkumer aardewerk.

Met kinderen naar een keramiekmuseum

• Kies plekken waar iets gebeurt: in de fabriek van Royal Delft zien kinderen hoe een schilder met een penseel een stuk beschildert.
• Begin in het Princessehof in de kelder met de grote muur- en plafondschildering van Leon Keer, geïnspireerd op Eschers Hol en Bol: kijken en zoeken werkt daar ook zonder uitleg.
• Combineer een museum met een markt: tijdens de Goudse Keramiekdagen kunnen kinderen zelf kleien.
• Houd de rondes kort en wissel binnen en buiten af; de Prinsentuin vlak bij het Princessehof is daar handig voor.
• Bereid het bezoek thuis voor: draai samen een mok om, zoek het merkteken op de bodem en vertel dat jullie gaan zien hoe zoiets gemaakt wordt.

Zo haal je meer uit je museumbezoek

• Kijk naar de onderkant in de vitrines: merktekens vertellen de geschiedenis van fabrieken en ateliers. Hoe je ze leest, staat in merktekens op porselein.
• Vergelijk glazuren en decors uit verschillende periodes: blauw onder het glazuur, schildering op het glazuur, tinglazuur en celadon.
• Boek een rondleiding als die er is: verhalen over mensen en fabrieken blijven vaak beter hangen dan de voorwerpen zelf.
• Neem een kijkje in de museumwinkel: daar vind je vaak boeken en werk van hedendaagse keramisten.
• Heb je een Museumkaart, kijk dan per museum of die geldig is; in het Princessehof is dat zo.

Een uitstapje plannen: museum en regio combineren

Ga je verder weg? In Valencia zit het Nationaal Keramiekmuseum González Martí in het paleis van de markies van Dos Aguas, met zijn rijk versierde albasten gevel uit de 18e eeuw. Het toont de grootste nationale keramiekcollectie van Spanje, van de 8e eeuw tot werk van Picasso. En wie van porselein houdt, vindt in Dresden de porseleincollectie van de Staatliche Kunstsammlungen, met porselein uit Meissen en uit Oost-Azië; meer daarover in Meissen porselein.

Na het museum: porselein voor elke dag

Zin gekregen in fijn porselein aan je eigen tafel? Ons porselein is dunwandig en licht doorschijnend, krijgt zijn gladbrand op 1280 °C en is er in Porseleinwit of met een celadonglazuur. Kijk bijvoorbeeld naar het porseleinen koffieservies voor 2 personen of de porseleinen koffiekop van 200 ml; beide mogen in de vaatwasser en de magnetron.

Veelgestelde vragen