Royal Delft: geschiedenis, merkteken en jaarletters van De Porceleyne Fles

Wat is Royal Delft?

Royal Delft is een aardewerkfabriek in Delft die sinds 1653 Delfts blauw maakt. De officiële naam is De Koninklijke Porceleyne Fles; Royal Delft is de naam waaronder het bedrijf internationaal bekend is. Belangrijk om te weten: ‘Delfts blauw’ is geen merk, maar een verzamelnaam voor blauw-wit aardewerk in de Delftse traditie. Royal Delft is één fabriek binnen die traditie – wel de oudste die nog werkt.

Het klassieke Delfts blauw van Royal Delft wordt gegoten in gipsmallen, op 1100 °C voorgebakken en uit de vrije hand beschilderd met een zwart ogende verf op basis van kobaltoxide. Na het glazuren gaat het stuk 24 uur de oven in op 1200 °C; dan wordt het glazuur doorzichtig en kleurt het zwart blauw. Meesterschilder word je er na een interne opleiding van ongeveer acht jaar.

Ondanks de naam is het handbeschilderde Delfts blauw van Royal Delft geen porselein, maar aardewerk. Waarin die twee verschillen, lees je bij het verschil tussen keramiek en porselein.

Geschiedenis van Royal Delft sinds 1653

In de zeventiende eeuw brachten de schepen van de VOC grote hoeveelheden Chinees porselein naar de Republiek. Dat porselein was kostbaar, en Delftse plateelbakkers leerden het na te volgen in aardewerk: een witte laag tinglazuur met een beschildering in kobaltblauw. Delft groeide uit tot het centrum van die nijverheid, met in de bloeitijd tientallen plateelbakkerijen. Hoe dat Delfts blauw technisch werd gemaakt, lees je in het artikel over de geschiedenis en technieken van Delfts blauw.

In de achttiende eeuw kreeg Delft het moeilijk. Porselein uit Europese fabrieken en goedkoper Engels aardewerk namen de markt over, en de ene plateelbakkerij na de andere sloot. Rond 1840 was De Porceleyne Fles als enige Delftse aardewerkfabriek nog over.

De ommekeer kwam in 1876. Joost Thooft kocht de fabriek met het plan het Delfts blauw nieuw leven in te blazen en moderniseerde de productie; een belangrijke ontwerper in die jaren was Leon Senf. Vanaf 1879 kreeg elk stuk een vast merkteken en een jaarcode. In 1884 kreeg Thooft een compagnon, Abel Labouchere, die de fabriek na de dood van Thooft alleen voortzette. In 1916 verhuisde de fabriek binnen Delft van het Oosteinde naar de Rotterdamseweg, en in 1919 kreeg ze het predicaat Koninklijk.

Het merkteken van Royal Delft lezen

Het merkteken van Royal Delft bestaat sinds 1879 uit drie delen: een apothekersfles, het monogram JT en het woord ‘Delft’. Je vindt het op de onderkant of, bij wandborden en tegels, op de achterkant. Rond het merk staan nog meer aanwijzingen:

• De fles verwijst naar de naam van de fabriek, De Porceleyne Fles.
• JT zijn de initialen van Joost Thooft, die de fabriek in 1876 kocht.
• ‘Delft’ is de stad waar het stuk is gemaakt en beschilderd.
• Links onder het merk staan de initialen van de schilder of schilderes.
• Rechts onder het merk staat de jaarcode van één of twee letters.
• Een geschilderd nummer is een interne code van de fabriek. Sinds 1985 staat het artikelnummer op de achter- of onderkant.

Ouder Delfts aardewerk, van vóór 1876, heeft vaak geen merk of alleen af en toe een letter- of fabrieksmerk. Een ontbrekend merk bewijst bij zo’n stuk dus niet dat het nep is. Voor de datering van dat oudere werk kijken kenners naar vorm, decor en glazuur. Royal Delft verwijst zelf naar het naslagwerk Discovering Dutch Delftware van Stephen J. van Hook (1998) en naar de merkendatabase van delftsaardewerk.nl. Hoe je merktekens in het algemeen leest, staat in merktekens op porselein.

Jaarletters van Royal Delft: de volledige tabel

De fabriek begon in 1879 met de letter A en kwam in 1904 bij de Z. Daarna volgden reeksen van twee letters: AA tot en met AZ (1905–1930), BA tot en met BZ (1931–1955), CA tot en met CZ (1956–1980), DA tot en met DZ (1981–2005) en EA tot en met EZ (2006–2030). In de reeksen B tot en met E komt de Q niet voor; daarom beslaan die reeksen 25 jaar in plaats van 26.

Zo gebruik je de tabel: zoek de laatste letter van de code in de eerste kolom en kijk in de kolom van de eerste letter. De code BX staat dus voor 1953, CU voor 1975 en EO voor 2020. Bestaat de code uit één letter, dan kijk je in de tweede kolom: een R betekent 1896.

De tabel volgt de officiële lijst van jaarcodes van het Royal Delft Museum. Een jaarletter zegt alleen iets als hij naast het complete merkteken staat: losse letters op ander blauw-wit aardewerk horen bij andere makers of zijn interne codes.

Echt Royal Delft of namaak?

Omdat ‘Delfts blauw’ geen beschermde naam is, kom je op markten, in souvenirwinkels en online veel blauw-wit aardewerk tegen dat niet uit de fabriek komt. Dat is niet altijd namaak – andere makers gebruiken hun eigen merk – maar het is geen Royal Delft. Royal Delft maakt zelf ook collecties met een gedrukt decor, zoals Blueware en Peacock Symphony: echt Royal Delft, maar niet met de hand beschilderd. Let vooral op deze punten:

• Compleet merk: fles, JT en ‘Delft’, met links initialen en rechts een jaarcode. Ontbreekt een van die onderdelen op een stuk dat als handbeschilderd Royal Delft van na 1879 wordt aangeboden, wees dan voorzichtig.
• Handbeschilderd of gedrukt: bekijk het decor met een loep. Met de hand geschilderde lijnen variëren in dikte en het blauw loopt van licht naar donker. Een gedrukt decor bestaat uit gelijkmatige puntjes en is bij elk exemplaar precies hetzelfde. Handbeschilderd werk van de fabriek heeft bovendien de initialen van de schilder en een jaarcode bij het merk.
• Teksten zonder fabrieksnaam: ‘Delft Blue’, ‘Holland’ of ‘hand painted’ zeggen niets over de maker. Staat er ‘hand painted in China’ of alleen een vaag molentje, dan is het geen Royal Delft.
• Andere Delftse makers: De Delftse Pauw en andere ateliers signeren met een eigen merk. Hun werk is Delfts blauw, maar geen Royal Delft.
• Oude stukken zonder merk: aardewerk uit de zeventiende of achttiende eeuw is vaak ongemerkt. Laat zo’n stuk beoordelen door een kenner in plaats van het meteen af te schrijven.

Wat is Royal Delft waard?

Een vaste prijslijst bestaat niet. Royal Delft taxeert als producent en museum zelf geen aardewerk en noemt onder meer de leeftijd van een stuk als factor. In de praktijk spelen deze punten de grootste rol:

Zo laat je een stuk beoordelen:

• Fotografeer de voorkant, de achterkant en het merk scherp bij daglicht en noteer initialen, jaarcode en nummers.
• Zoek de jaarcode op in de tabel hierboven, zodat je het jaar van beschildering weet.
• Vergelijk met stukken die echt verkocht zijn, bijvoorbeeld op veilingen, en niet met vraagprijzen op Marktplaats of 2dehands.
• Voor een taxatie verwijst Royal Delft naar de Federatie TMV, de vereniging van taxateurs, makelaars en veilinghouders in roerende zaken. In België vraag je een veilinghuis of een expert in keramiek.

Hoe en waar je verzamelstukken koopt en verkoopt, lees je in porselein verzamelen, kopen en verkopen.

Royal Delft verzorgen en laten restaureren

Handbeschilderd Delfts blauw is aardewerk met een glazuurlaag. Stof decoratieve stukken af met een zachte kwast en neem ze zo nodig af met een vochtige doek; de vaatwasser is voor een vitrinestuk geen goed idee. Waar een schilfer is ontstaan, ligt het poreuze aardewerk bloot. Dat kan vocht opnemen en verkleuren, dus zet beschadigde stukken niet in water.

Royal Delft restaureert zelf geen aardewerk en verwijst naar zelfstandige restauratoren. Lijm een waardevol stuk liever niet zelf: een amateurreparatie is lastig terug te draaien en drukt de waarde. Voor een gewone mok of vaas geeft keramiek lijmen tips. Wandborden hang je met een bordenhanger die precies bij de doorsnede past; hoe je een wand met borden indeelt, lees je in borden aan de muur hangen.

Royal Delft bezoeken in Delft

In het Royal Delft Museum zie je de historische collectie, loop je door de fabriek en kijk je schilders over de schouder mee. Hoe je een bezoek plant en wat je in de stad nog meer ziet, lees je in Royal Delft bezoeken. Meer adressen voor oud aardewerk en porselein vind je bij keramiek- en porseleinmusea in Nederland en België, en over het andere bekende Nederlandse aardewerk lees je in Makkumer aardewerk van Tichelaar.

Servies voor elke dag naast je verzameling

Handbeschilderd Delfts blauw staat meestal in de vitrine of hangt aan de muur. Voor elke dag kies je liever servies dat tegen de vaatwasser en de magnetron kan. Ons witte porselein krijgt een gladbrand op 1280 °C, is dunwandig en licht doorschijnend, in Porseleinwit en met Celadon-glazuur. Je vindt het bij porseleinen kop en schotel en bij de porseleinen borden.

Veelgestelde vragen