Porselein verzamelen: kopjes, beeldjes en waar je koopt of verkoopt

Wat verzamelen mensen?

Verzamelporselein is porselein dat je niet koopt om dagelijks te gebruiken, maar om de maker, het decor of het verhaal. Op Marktplaats hebben beelden en beeldjes zelfs een eigen rubriek binnen Verzamelen. Dit zijn de grote verzamelgebieden en de punten waar het bij elk om draait:

Bij servies gaat het vaak om Nederlandse en Belgische klassiekers, zoals Delfts blauw, Maastrichts aardewerk en Boerenbont. De bekendste jaarborden zijn de kerstborden van Bing & Grøndahl (sinds 1895) en Royal Copenhagen (sinds 1908).

Of een stuk van een bekende fabriek komt, vertelt het merk op de bodem. Hoe je dat leest, staat in merktekens op porselein; een overzicht van bekende makers vind je bij Europese porseleinmerken.

Verzamelkopjes: kop en schotel met een verhaal

Losse, rijk versierde kop-en-schotels – soms met een bijpassend gebaksbordje – werden lange tijd als cadeau gegeven en verzameld, bijvoorbeeld voor een verjaardag of voor de uitzet. Ze stonden in de vitrinekast en kwamen alleen op bijzondere dagen op tafel. In de loop van de twintigste eeuw raakte die gewoonte uit de mode; nu zoeken verzamelaars vooral oudere, handgeschilderde kopjes van bekende fabrieken. Let bij een kopje op:

• Het merk: kop, schotel en bordje horen hetzelfde merk en decor te hebben. Een ‘set’ met verschillende merken is later samengesteld.
• Het decor: een handgeschilderd decor herken je aan penseelstreken en kleine verschillen; een drukdecor is overal even scherp en gelijkmatig.
• De goudrand: afgesleten goud drukt de waarde, en opgeknapt goud ziet er vaak te nieuw uit.
• De klank: tik zacht met je nagel tegen de rand. Gaaf porselein klinkt helder; een doffe klank wijst op een barst.

Porseleinen beeldjes en biscuit

Porseleinen beeldjes zijn er in alle soorten: van achttiende-eeuwse figuren tot dieren en danseressen uit de twintigste eeuw. Bekende namen zijn onder meer Meissen, Royal Copenhagen, Lladró en Goebel. Over de oudste Europese porseleinfabriek lees je meer in Meissen porselein.

Biscuit is ongeglazuurd porselein met een mat, huidachtig oppervlak. Het werd veel gebruikt voor beeldjes en voor de hoofden van antieke poppen. Omdat biscuit geen glazuur heeft, houdt het matte oppervlak vuil makkelijker vast; maak het alleen schoon met een droge, zachte kwast.

Antieke poppen hebben meestal een hoofd van biscuit op een lijf van stof, leer, hout of papier-maché. Hun bloeitijd lag in de tweede helft van de negentiende eeuw; poppen met een kindergezicht werden vooral tussen 1890 en 1930 gemaakt, veel ervan in Thüringen, door makers als Armand Marseille, Simon & Halbig, Kestner en Heubach. Merk en vormnummer staan meestal achter op het hoofd, onder de pruik. Haarscheurtjes in het hoofd en vervangen ogen, pruiken of kleding drukken de waarde; nieuwe poppen in oude stijl worden al tientallen jaren gemaakt.

Bij beeldjes kijk je vooral naar de kwetsbare delen: vingers, bloemetjes, kantwerk en randen van hoeden breken het eerst. Gelijmde of bijgewerkte plekken zie je het best in strijklicht of onder een uv-lamp.

Hummel-beeldjes: geschiedenis en merken

Hummel-beeldjes zijn gebaseerd op tekeningen van Berta Hummel, die als kloosterzuster Maria Innocentia heette. In 1934 kreeg Franz Goebel, mede-eigenaar van porseleinfabriek W. Goebel in Rödental, de licentie om haar kindertekeningen als beeldjes uit te voeren; in 1935 werden de eerste beeldjes op de beurs van Leipzig getoond. In de loop der jaren verschenen er meer dan vierhonderd verschillende figuren. In 2008 stopte Goebel met de productie; daarna namen opvolgers het werk in Rödental over.

Voor het dateren is het merk op de bodem doorslaggevend. De vroegste beeldjes hebben een kroontje, latere verschillende varianten van een gestileerde hommel – Hummel is Duits voor hommel. Vergelijk het merk met de overzichten van verzamelaarsclubs en naslagwerken voordat je een ouderdom noemt. De waarde hangt af van motief, grootte, merk en staat; schilfers aan neus, vingers of hoedrand drukken haar flink.

Porselein verzamelen: vijf vuistregels voor beginners

• Kies een thema: één fabriek, één periode, één vorm of één motief, zoals rozen of vogels.
• Leer merken lezen voordat je duurdere stukken koopt.
• Koop liever één stuk in uitstekende staat dan drie beschadigde.
• Houd een lijst bij met foto, merk, maten, prijs en herkomst van elk stuk.
• Bekijk musea en kijkdagen van veilinghuizen om goede stukken in het echt te zien; ideeën vind je bij keramiekmusea in Nederland en België.

Waar koop je verzamel­porselein?

Wat bepaalt de waarde van verzamel­porselein?

De prijs hangt af van maker, ouderdom, uitvoering, staat en vooral van de vraag. Omdat kopjes en beeldjes jarenlang in grote aantallen zijn gemaakt en cadeau gedaan, is het aanbod groot. Dit maakt het verschil:

Alleen prijzen die echt betaald zijn, zeggen iets. Vergelijk daarom verkochte stukken en veilinguitslagen met hetzelfde merk en een vergelijkbare staat, niet de vraagprijzen in advertenties. Twijfel je over een bijzonder stuk, vraag dan een veilinghuis om een eerste indruk op basis van foto’s.

Porselein verkopen: zo pak je het aan

Niet elk stuk is dezelfde moeite waard. Kies je verkoopkanaal op basis van de verwachte waarde:

• Fotografeer elk stuk van voren, van opzij, van boven en van onderen met het merk, en fotografeer elke beschadiging.
• Noem maten, aantal delen en de staat: schilfers, haarscheuren, afgesleten goud.
• Ga uit van verkochte stukken, niet van vraagprijzen.
• Maak alleen voorzichtig schoon en laat niets repareren vóór een taxatie: een amateurreparatie drukt de waarde.
• Laat je niet onder druk zetten door opkopers die onaangekondigd aanbellen of bellen, en laat niemand zomaar binnen.

Kapot porselein dat niemand meer wil, hoort in Nederland bij het restafval en nooit in de glasbak; in België verschillen de regels per gemeente. Meer daarover lees je in keramiek weggooien.

Je verzameling goed bewaren

• Zet porselein in een gesloten vitrinekast, uit de felle zon en weg van de verwarming.
• Zet beeldjes vast met museumwas of antislipdopjes van siliconen.
• Stof af met een zachte kwast; was alleen als het nodig is, kort en met de hand in lauw water.
• Stapel kopjes niet in elkaar en leg vilt of papier tussen borden.
• Laat waardevolle stukken door een restaurator herstellen; voor eenvoudige reparaties helpt keramiek lijmen.
• Leg je verzameling vast met foto’s: handig voor de taxatie, de verkoop en de verzekering.

Wil je porselein dat je wel elke dag gebruikt en gewoon in de vaatwasser zet? Onze porseleinen kopjes in Porseleinwit en Celadon zijn vaatwasserbestendig en geschikt voor de magnetron. Hoe je oud porselein herkent dat níét in de vaatwasser mag, lees je in porselein in de vaatwasser.

Veelgestelde vragen