Vintage aardewerk herkennen: Fat Lava, Mobach en andere merken

Wat is vintage aardewerk?

Vintage aardewerk is keramiek van een paar decennia oud – meestal uit de jaren vijftig tot en met tachtig – die je tweedehands koopt om te gebruiken, te verzamelen of neer te zetten als decoratie. Het gaat vooral om vazen, schalen, kannen, asbakken en servies in de vormen, kleuren en glazuren van die tijd.

Een veelgebruikte vuistregel: antiek is meer dan honderd jaar oud, vintage ongeveer twintig tot honderd jaar, en retro is nieuw gemaakt in de stijl van vroeger. Het woord ‘aardewerk’ wordt in advertenties ruim gebruikt; sommige vintage vazen zijn eigenlijk van steengoed of porselein. Dat verschil doet ertoe voor gebruik en onderhoud, zie soorten keramiek vergeleken.

Fat Lava en West-Duitse keramiek

Fat Lava – letterlijk ‘vette lava’ – is de verzamelnaam voor West-Duitse sierkeramiek uit de jaren vijftig tot zeventig: vooral vazen en kannen met dikke glazuren die eruitzien als gestolde lava. Strikt genomen is het de naam van zo’n glazuur, maar in de handel staat de term voor de hele West-Duitse productie tussen 1949 en 1990, in het Engels ook West German Pottery genoemd.

De naam werd populair door een Britse tentoonstelling in 2006 en door het boek ‘Fat Lava’ van de Britse kenner Mark Hill. Tientallen fabrieken maakten dit soort keramiek, vooral losse sierstukken en nauwelijks servies.

Bodemnummers lezen: zo vind je de maker

Omdat de etiketten meestal verdwenen zijn, is de bodem vaak je enige aanwijzing. Daarop staat doorgaans ‘W. Germany’ met twee getallen, bijvoorbeeld 517-30: het eerste getal is het vormnummer van de fabriek, het tweede de hoogte in centimeters. Een vaas met 517-30 is dus vorm 517 en ongeveer 30 cm hoog. Zo pak je het aan:

• Meet de hoogte. Klopt die ongeveer met het tweede getal, dan heb je het nummer goed gelezen.
• Noteer het nummer en de schrijfwijze van het merk precies: fabrieken gebruikten verschillende nummersystemen.
• Vergelijk vorm, nummer en glazuur met afbeeldingen in naslagwerken, zoals ‘Fat Lava’ van Mark Hill, of in verzamelaarsgroepen en databases online.
• Bewaar een etiket of etiketresten en was ze niet weg: ze bewijzen de herkomst.
• Wees voorzichtig met toeschrijvingen: een nummer alleen is geen bewijs, want verschillende fabrieken gebruikten soortgelijke getallen.

‘W. Germany’ betekent West-Duitsland: een stuk met dat merk is gemaakt tussen 1949 en 1990, vóór de Duitse hereniging. Hoe je merken op aardewerk en porselein in het algemeen leest, staat in merktekens lezen en herkennen.

Bekende West-Duitse merken

Andere grote producenten waren Carstens Tönnieshof, Dümler & Breiden en ES-Keramik (Emons & Söhne). Daarnaast kom je namen tegen als Ruscha, Roth, Otto, Marei en Steuler.

De meeste stukken zijn serieproducten. Een gewone vaas van Scheurich of Bay is dus geen zeldzaamheid; bijzondere glazuren en grote vloervazen zijn dat vaker wel.

Nederlands, Belgisch en Scandinavisch vintage aardewerk

In Nederlandse en Vlaamse vintagewinkels staat naast Duits werk veel aardewerk van dichter bij huis. Uit Nederland zie je onder meer stukken van Mobach uit Utrecht, Flora uit Gouda en Fris uit Edam. Ook jonger servies uit Maastricht duikt vaak op, bijvoorbeeld van Sphinx en Société Céramique uit de jaren vijftig en zestig; meer over die fabrieken lees je in Maastrichts aardewerk.

In Vlaanderen zijn Perignem en Amphora bekende namen, en van Boch uit La Louvière kom je zowel art deco als gewoon servies tegen; zie Boch Frères Keramis. Het kleurige Boerenbont van Royal Boch is een verzamelgebied op zich; lees daarover meer in Boerenbont: het servies van oma.

Scandinavisch design is in Nederland en België erg geliefd. Bekende namen zijn Arabia uit Finland, Gustavsberg en Rörstrand uit Zweden, Søholm uit Denemarken en Figgjo uit Noorwegen; meer daarover in Scandinavische keramiek.

Vind je een merk dat je niet kent? Fotografeer de bodem en vergelijk met merkendatabases en verzamelaarsgroepen. Veel kleinere werkplaatsen signeerden met initialen of een eenvoudig stempel, en lang niet alles is te achterhalen.

Waar vind je vintage aardewerk?

Koop je online, vraag dan altijd een foto van de bodem en van de rand in strijklicht. Schilfers in een lavaglazuur zie je op een overzichtsfoto bijna niet.

Wat bepaalt de waarde van vintage aardewerk?

Een prijslijst bestaat niet, en de verschillen zijn groot: veel serievazen gaan op rommelmarkten en in advertenties voor weinig geld weg, terwijl gezochte vormen en glazuren bij gespecialiseerde handelaren en veilingen veel meer opbrengen. Dit maakt het verschil:

Kijk voor een realistische prijs naar stukken met hetzelfde nummer en glazuur en een vergelijkbare staat die echt verkocht zijn, niet naar vraagprijzen. Voor een grote verzameling loont een vraag aan een veilinghuis met een afdeling design of keramiek. Meer over kopen, verkopen en taxeren lees je in porselein verzamelen.

Vintage aardewerk verzorgen en stylen

• Haal stof uit de lavastructuur met een zachte kwast en neem het stuk daarna af met een vochtige doek.
• Zet vintage aardewerk niet in de vaatwasser: hitte en vaatwasmiddel tasten oude glazuren en etiketten aan.
• Test een vaas voordat je er bloemen in zet: vul haar met water en laat haar een nacht op keukenpapier staan. Lekt ze, of is de binnenkant niet geglazuurd, gebruik dan een glas als inzet.
• Zet vloervazen op viltjes, zodat de ongeglazuurde bodem de vloer niet beschadigt.
• Eet liever niet van oud servies met een afgesleten of beschadigd glazuur; waarom, lees je in lood en cadmium in keramiek.

Vintage vazen komen het best tot hun recht in groepjes: drie tot vijf stuks in kleuren die bij elkaar passen, in verschillende hoogtes, tegen een rustige muur. Combineer ze met effen, nieuwe stukken, dan blijft het geheel rustig. Meer ideeën vind je in keramiek in je interieur.

Zoek je een vaas met een levendig glazuur die gewoon water houdt? Onze keramische vazen zijn met de hand geglazuurd, ook vanbinnen, en elk exemplaar heeft zijn eigen glazuurverloop. Welke vorm bij welke bloemen past, lees je in vaas kiezen.

Veelgestelde vragen