Boerenbont: het servies van oma – geschiedenis, merken en waarde

Wat is Boerenbont?

Boerenbont is een servies met een kleurig decor van eenvoudige bloemen en blaadjes in rood, geel, groen en blauw op een witte ondergrond. De bloemen zijn met losse penseelstreken geschilderd en deels met een sponsje gestempeld, in een vast patroon dat op elk stuk terugkomt. Daardoor ziet Boerenbont er vrolijk en een beetje rustiek uit – en herken je het meteen.

De naam is een samenstelling van ‘boer’ en ‘bont’ (veelkleurig). Er circuleren twee verklaringen: het servies was degelijk en betaalbaar, ook voor mensen op het platteland – of de kleuren doen denken aan het boerenland met groen gras, blauwe lucht en rode en gele bloemen. Typische stukken zijn borden, kommen, kop en schotel (in Vlaanderen: tas en ondertas), mokken, koffie- en theepotten, melkkannen en schalen.

Waar komt Boerenbont vandaan?

Over het begin bestaan verschillende verhalen. De huidige verkopers van het servies leggen de oorsprong in Maastricht: daar zou Petrus Regout het decor al in de negentiende eeuw hebben gemaakt, eerst simpelweg onder nummer 15. De naam Boerenbont zou tussen de twee wereldoorlogen in zwang zijn gekomen, en in de jaren vijftig zou het ook ‘decor Zeeland’ hebben geheten, omdat het in die provincie zo geliefd was. Toen de Maastrichtse productie stopte, gingen de rechten volgens dat verhaal naar Boch Frères in La Louvière. Over de Maastrichtse fabrieken lees je meer in Maastrichts aardewerk.

Vast staat dat het servies in Nederland en Vlaanderen vooral bekend werd onder de naam Boch en later Royal Boch, het merk van de aardewerkfabriek in het Belgische La Louvière. De geschiedenis van die fabriek – van 1841 tot het faillissement in 2009 – staat in Boch Frères Keramis.

Na dat faillissement ging Boerenbont verder als merk; volgens de verkopers kwam het in 2011 weer in Nederlandse handen. Royal Boch verkoopt Boerenbont nog altijd, nu deels in porselein en ook als decor op blikken, bestek en glas. Omdat het decor zo bekend is, zie je daarnaast servies van andere makers in vergelijkbare kleuren. Kijk dus altijd op de bodem voordat je iets ‘Boerenbont’ noemt.

Oud of nieuw Boerenbont herkennen

Of je een oud stuk of nieuw Boerenbont in handen hebt, zie je meestal aan het materiaal, het merk en de gebruikssporen:

Bij de merken van Boch helpt een globale indeling: een rond merk met een lauriertak komt voor op stukken uit de periode 1920–1959, de naam Royal Boch op stukken vanaf eind jaren tachtig. Een uitgebreide tabel met de merken van La Louvière vind je in het artikel over Boch Frères; hoe je merktekens in het algemeen leest, staat in merktekens op porselein en aardewerk.

Ongemerkt bont servies is niet automatisch waardeloos, maar je kunt het dan ook niet met zekerheid aan een maker toeschrijven. Vergelijk het decor met gemerkte stukken: bij het bekende Boerenbont van Boch volgen de bloemen en blaadjes op elk stuk hetzelfde schema.

Wat is Boerenbont waard?

Het eerlijke antwoord: meestal weinig. Boerenbont is in enorme aantallen gemaakt en verkocht, en losse borden, kommen en kopjes kom je in vrijwel elke kringloopwinkel tegen. Toch zijn er stukken die verzamelaars wel zoeken:

• Grote en minder gangbare vormen, zoals koffie- en theepotten, terrines, grote schalen en complete serviezen.
• Oudere stukken van Boch uit La Louvière met een duidelijk merk.
• Gave stukken: schilfers, haarscheuren, afgesleten decors en verkleuring drukken de prijs sterk.
• Stukken die nodig zijn om een servies aan te vullen: wie één kop mist, betaalt daar soms meer voor dan de kop op zichzelf waard is.

Wil je verkopen, fotografeer dan elk stuk met de bodem erbij, noem het merk en beschrijf schade eerlijk. Marktplaats en 2dehands zijn de logische plekken voor servies; voor een grote verzameling kun je ook een veilinghuis benaderen, en wat je niet verkoopt, is welkom bij de kringloopwinkel. Zoek je zelf stukken om aan te vullen, zet dan een zoekopdracht op merk en vorm. Meer tips over kopen en verkopen vind je in porselein verzamelen.

Boerenbont gebruiken en verzorgen

Nieuw Boerenbont gebruik je zoals op de productinformatie staat; daar lees je ook of het in de vaatwasser en de magnetron mag. Voor oud Boerenbont van aardewerk gelden andere regels:

• Was het met de hand in lauw water met een mild afwasmiddel. De vaatwasser tast oude glazuren en decors aan, en water dringt via haarscheurtjes in de scherf. Meer daarover lees je in porselein in de vaatwasser.
• Laat het niet urenlang weken: de poreuze scherf trekt water op en kan bruin verkleuren.
• Giet geen kokend water in een koud kopje en zet geen koude schaal in een hete oven; oud aardewerk is gevoelig voor temperatuurschokken.
• Gebruik stukken met een afgesleten of beschadigd glazuur liever niet voor zure gerechten; zie lood en cadmium in keramiek.

Wil je oma’s borden laten zien in plaats van gebruiken? Een rijtje Boerenbont aan de muur of op een open plank is een klassieker in de keuken; hoe je borden veilig ophangt, staat in borden aan de muur.

Boerenbont combineren op tafel

Boerenbont is druk genoeg om op zichzelf te staan. Combineer het daarom met effen servies in een van de kleuren uit het decor: een kobaltblauwe kom, een saliegroen bord of een rustige witte basis. Zo blijft de tafel levendig zonder rommelig te worden.

• Gebruik Boerenbont als accent: de schaal, de koffiepot of de gebaksbordjes, en de rest effen.
• Kies effen borden in Kobaltblauw of Saliegroen om de blauwe en groene tinten uit het decor op te pakken.
• Een melkwitte basis laat de bloemen het best uitkomen.
• Houd het bij één bont decor op tafel; twee drukke patronen naast elkaar vechten om aandacht.

Meer ideeën om oud en nieuw servies te mengen vind je in servies combineren.

Veelgestelde vragen