Pottenbakken voor beginners: zo begin je thuis of op een cursus

Zes manieren om te beginnen met pottenbakken

Voor de meeste mensen is een proefles de beste start: in één middag of avond merk je of klei bij je past, en een paar weken later haal je je gestookte werk op. Bevalt het, dan volgt een cursus van een paar weken. Cursussen pottenbakken vind je bij keramiekateliers, volksuniversiteiten, centra voor de kunsten en keramiekverenigingen; in Vlaanderen ook bij de academies voor beeldende kunsten (deeltijds kunstonderwijs). Wat een eigen oven kost en wanneer die loont, lees je in keramiekoven kopen.

Wat kost pottenbakken als beginner?

Om te beginnen heb je dus weinig nodig: met een pak klei, een eenvoudige gereedschapset en spullen uit je keuken kom je een heel eind. Een draaischijf en een oven koop je pas als je zeker weet dat je doorgaat.

Keramiek maken zonder oven

Echte, stevige keramiek ontstaat pas in een keramiekoven, bij zo’n 900 °C of meer. Zonder keramiekoven blijven materialen over die aan de lucht of in de gewone oven uitharden – leuk voor decoratie, maar nooit voor eten en drinken:

• zelfhardende klei: vorm je als gewone klei, hardt in één tot een paar dagen uit en kun je met acrylverf en lak afwerken
• ovenhardende polymeerklei: hardt uit op ongeveer 110–130 °C in de gewone oven, goed voor sieraden en miniaturen
• koud porselein van zetmeel en witte lijm: fijn en licht doorschijnend, ideaal voor bloemetjes
• keramisch gietpoeder in siliconen mallen: voor onderzetters en waxinelichthouders, meer daarover in keramiek gieten
• kant-en-klare keramiek beschilderen: met porseleinverf die je in de gewone oven uithardt – zie keramiek schilderen

De middenweg: je vormt thuis echte klei en brengt je droge werk naar een atelier om het te laten stoken. Vraag vooraf welke soorten klei ze daar aannemen.

Wat heb je nodig om thuis te pottenbakken?

• Klei: zelfhardend voor decoratie, of fijne chamotteklei als je je werk kunt laten stoken.
• Een deegroller en twee latjes van 6–7 mm, zodat platen overal even dik worden.
• Basisgereedschap: snijdraad, naald, mesje, boetseerspatel, mirettes (draadlussen), lomer en spons.
• Huishoudfolie en zakjes die dicht kunnen, om klei en half afgemaakt werk vochtig te houden.
• Een werkblad met een katoenen doek, of een houten plank.
• Een emmer water, handdoeken en kleren die vies mogen worden.

Een draaischijf is pas de moeite waard als je op een cursus hebt gemerkt dat draaien je ligt. Wat elk stuk gereedschap doet, lees je in pottenbakkersgereedschap: de basisset; welke klei je kiest, in klei voor keramiek.

Pottenbakken voor beginners: de eerste projecten

Begin met kleine vormen en wanden van 5–7 mm. Heel dunne wanden scheuren snel, heel dikke stukken drogen slecht door en kunnen in de oven springen. Het bord van een plaat klei staat stap voor stap uitgelegd, en in wat je van klei kunt maken vind je nog twaalf projecten.

Klei bewaren en je werk laten drogen

• Wikkel aangebroken klei strak in folie en bewaar hem in een zak of emmer.
• Klei die begint uit te drogen, wikkel je een dag in een vochtige doek en folie.
• Dek half afgemaakt werk tussen twee sessies af met folie.
• Laat afgemaakt werk langzaam drogen, niet op de verwarming of in de zon, en in het begin onder losse folie.
• Een stuk is klaar voor de oven als het overal even licht van kleur is en niet meer koel aanvoelt.

Hoe lang duurt het om te leren pottenbakken?

Vooral het centreren van de klei op de draaischijf vraagt weken oefening. Pottenbakken leert je geduld: iets scheurt, een glazuur valt anders uit dan je verwachtte. Dat is normaal, en juist van die pogingen leer je het meest.

Veelgemaakte fouten van beginners

• delen aan elkaar zetten zonder op te ruwen en slib te gebruiken: het oor valt er bij het drogen af
• te snel laten drogen op de verwarming: het werk scheurt
• luchtbellen in de klei: die hinderen bij het vormen en kunnen in de oven schade geven
• ongelijke wanddiktes: scheuren bij het drogen en stoken
• glazuur op het standvlak: het stuk smelt vast aan de ovenplaat

Hoe je glazuur goed aanbrengt, lees je in keramiek glazuren.

Veilig werken in je eigen atelier

• maak nat schoon: droog kleistof bevat fijn kwartsstof, en dat hoort niet in je longen
• veeg nooit droog en neem niets af met een droge doek
• maak glazuurpoeder alleen aan met een stofmasker
• gebruik keukenspullen niet voor klei en glazuur, en gereedschap niet voor eten
• gebruik voor servies alleen glazuren die geschikt zijn voor eten en drinken
• giet kleiresten niet door de gootsteen, maar laat ze in een emmer bezinken

Waaraan herken je een goede cursus?

• Wat zit er in de prijs: klei, glazuur, stoken, gereedschap?
• Hoeveel deelnemers zijn er per docent, en hoeveel draaischijven?
• Wanneer en hoe krijg je je gestookte werk?
• Zijn de glazuren geschikt voor eten en drinken?
• Voor kinderen: worden er loodvrije glazuren gebruikt, en past de les bij hun leeftijd?

Tot je eigen bekers uit de oven komen, doet een kant-en-klare mok het ook: onze mokken van gespikkeld steengoed zijn met de hand geglazuurd en vaatwasserbestendig.

Veelgestelde vragen